زنان روزنامهنگار اقلیم باشور کوردستان؛ میان محدودیتهای رسانهای و تبعیض جنسیتی
زنان روزنامهنگار در اقلیم باشور کوردستان، علاوه بر فشارهای رسانهای، با تبعیض جنسیتی و محدودیت در نقشآفرینی نیز روبهرو هستند.
دیرین رحیم
سلیمانی- در اقلیم باشور کوردستان، روزنامهنگاران با مجموعهای از فشارها و محدودیتها روبهرو هستند؛ از تهدید و بازداشت گرفته تا دشواری در دسترسی به اطلاعات و آزادی عمل در انتقال اخبار. اما برای زنان روزنامهنگار، این مسیر با موانع بیشتری همراه است؛ زنانی که علاوه بر چالشهای حرفهای، باید با تبعیضها و نگاههای جنسیتی نیز مقابله کنند.
«برای درک وضعیت امروز زنان باید تاریخ سرکوب نقش پیشرو آنان را شناخت»
هاوژین شوانه، روزنامهنگار، معتقد است برای فهم جایگاه امروز زنان، باید به گذشته بازگشت و ریشههای تاریخی نابرابری را بررسی کرد. او میگوید: «وقتی درباره جنسیت صحبت میکنیم، نمیتوانیم تاریخ و ساختارهای اجتماعی گذشته را نادیده بگیریم. اگر تاریخ خود را نشناسیم، نمیتوانیم شرایط امروز را درک کنیم؛ چرا که نظامهایی در طول زمان شکل گرفتهاند که برای زنان و مردان تعریفهای مشخصی ساختهاند.»
او با اشاره به تحولات تاریخی جوامع انسانی توضیح میدهد که در دورههای نخستین، زنان نقش مهمی در شکلگیری زندگی جمعی داشتند؛ نقشی که بر پایه همکاری و تعادل میان زن و مرد استوار بود. به گفته او، زنان در آن دوره در آبادانی زمین، حفاظت از طبیعت و حفظ ساختارهای اجتماعی نقش اساسی ایفا میکردند.
شوانه معتقد است با تغییر ساختارهای اجتماعی و قدرت گرفتن نظامهای مردمحور، نخستین چیزی که آسیب دید، جایگاه و نقش پیشرو زنان بود؛ نیرویی که به باور او، در طول تاریخ در ساختن جوامع انسانی نقش داشته است.
او با اشاره به یافتههای تاریخی و باستانشناسی میگوید نشانههای تغییر این توازن را میتوان در دورههای بعدی مشاهده کرد؛ دورهای که در آن ساختارهای قدرت مردانه پررنگتر شدند و نقش زنان در بسیاری از عرصهها محدود شد.
به گفته او، این روند به شکلگیری تعاریفی انجامید که زن را در جایگاهی وابسته به خانواده و نظام مردسالار قرار میداد و از مردان نیز تصویری بهعنوان قدرت تصمیمگیر و صاحب اقتدار ارائه میکرد. شوانه تأکید میکند شناخت این تاریخ، برای درک مفهوم جنسیت و تلاش برای برابری ضروری است.
«در برخی رسانهها هنوز به توانایی زنان روزنامهنگار اعتماد کافی وجود ندارد»
هاوژین شوانه درباره حضور زنان در رسانههای کوردی میگوید زنان در سه دهه گذشته نقش مهمی در شکلگیری و توسعه رسانهها داشتهاند، اما با وجود این حضور، هنوز فاصله زیادی میان مشارکت زنان و جایگاه واقعی آنان وجود دارد.
او میگوید: «زنان در طول تاریخ رسانه نقشهای مهمی داشتهاند؛ از نخستین حضورها در رادیو گرفته تا فعالیت در شرایط جنگی، جایی که بسیاری از زنان روزنامهنگار در خط مقدم حضور داشتند و حتی جان خود را از دست دادند.»
با این حال، او معتقد است ساختار رسانهای همچنان تا حد زیادی تحت تأثیر نگاه مردانه قرار دارد. به گفته او، در بسیاری از رسانهها رنگ، صدا و نگاه مردان بیشتر دیده میشود و تجربه، رنج و تلاش زنان کمتر بازتاب پیدا میکند.
شوانه میگوید: «در برخی رسانهها اعتماد کمتری به توانایی زنان روزنامهنگار وجود دارد. حتی زنانی که وارد این حوزه میشوند، گاهی مجبورند برای اثبات خود و نشان دادن هویت و تواناییشان مبارزه کنند.»
او اضافه میکند که بسیاری از رسانهها، بهجز رسانههای مستقل، همچنان توسط مردان مدیریت میشوند و ساختاری که در آن زنان و مردان بهطور برابر در تصمیمگیری و اداره رسانه نقش داشته باشند، هنوز به شکل گسترده ایجاد نشده است.
به باور او، یکی از مشکلات اصلی این است که زنان در رسانهها کمتر فرصت مییابند به عنوان صاحب فکر، بنیانگذار و تصمیمگیر شناخته شوند؛ در حالی که حضور واقعی آنان تنها زمانی معنا پیدا میکند که صدای مستقل و اراده خود را در این عرصه داشته باشند.
تفاوت رسانههای مستقل
هاوژین شوانه با اشاره به نقش رسانههای مستقل در تقویت حضور زنان میگوید در این رسانهها، زنان فرصت بیشتری برای حضور در عرصههای مختلف پیدا میکنند؛ از مشارکت در مراکز تصمیمگیری گرفته تا بیان دیدگاهها و اراده خود در حوزههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی.
به باور او، تفاوت اصلی رسانههای مستقل با بسیاری از رسانههای دیگر در این است که زنان را نه صرفاً بهعنوان یک تصویر، بلکه بهعنوان صاحبان اندیشه و کنشگر اجتماعی میبینند. او معتقد است در برخی رسانهها، از رنج و تجربه زنان برای منافع اقتصادی استفاده میشود و نگاه حاکم بیشتر بر ظاهر زنان متمرکز است، نه توانایی، فکر و اراده آنان.
شوانه با اشاره به جمله مشهور سیمون دوبووار، فیلسوف و نویسنده فرانسوی، میگوید: «انسان زن به دنیا نمیآید، بلکه زن میشود.» به گفته او، هویت جنسیتی در طول تاریخ تحت تأثیر ساختارهای اجتماعی و نظامهای قدرت شکل گرفته و بسیاری از تواناییها و نقشهای زنان در این مسیر محدود شده است.
«ما خواهان زندگی جمعی و متعادل هستیم»
هاوژین شوانه در پایان سخنان خود تأکید میکند که هدف، تنها تغییر جایگاه زنان در یک ساختار موجود نیست، بلکه ایجاد نوعی نگاه تازه به آزادی و برابری است.
او میگوید: «آزادی واقعی زن این نیست که در چارچوب سیستمی که دیگران ساختهاند، تنها نقشی تعریفشده را ایفا کند؛ بلکه آزادی زمانی معنا پیدا میکند که اندیشه و اراده مستقل در ذهن زنان و مردان جامعه شکل بگیرد.»
به گفته او، رسانه بهعنوان یکی از نیروهای تأثیرگذار جامعه نباید تنها بازتابدهنده نگاه مردانه باشد، بلکه باید زمینهای برای دیده شدن تجربه، توانایی و اراده واقعی زنان و مردان فراهم کند.
شوانه معتقد است برای رسیدن به چنین تغییری، زنان باید بیش از پیش تاریخ، هویت و تواناییهای خود را بشناسند. او با اشاره به حضور پررنگ زنان در عرصههای مختلف اجتماعی میگوید زنان در بسیاری از موقعیتها نقش پیشرو داشتهاند و حتی در دشوارترین شرایط نیز در صف نخست ایستادهاند.
او تأکید میکند که جامعه به نیرویی نیاز دارد که از تجربه و اراده زنان الهام بگیرد؛ نیرویی که بتواند زنان بیشتری را گرد هم آورد و زمینه شکلگیری زندگیای جمعی و متعادل را فراهم کند.
به باور شوانه، رسانهها نباید تنها به بازنمایی جنگ، خشونت و قربانی شدن زنان محدود شوند، بلکه باید فضایی برای نشان دادن قدرت، خلاقیت و نقشآفرینی آنان ایجاد کنند.
او در پایان میگوید: «ما خواهان ساختن جامعهای برابر، دموکراتیک و آزاد هستیم؛ جامعهای که زنان در آن آزادی واقعی داشته باشند. زیرا تا زمانی که زنان یک جامعه آزاد نباشند و آزادی در اندیشه و عمل آنان نمود پیدا نکند، آن جامعه نیز نمیتواند حقیقتاً آزاد باشد.»