زنان فلسطین؛ از پیامدهای جنگ غزه تا غیبت در مراکز تصمیمگیری
در آستانه برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاستجمهوری فلسطین در سال ۲۰۲۷، جایگاه زنان در روند سیاسی همچنان محل پرسش است؛ زنانی که در سالهای گذشته بار سنگین جنگ و بحران را بر دوش کشیدهاند، اما سهم اندکی در مراکز تصمیمگیری دارند.
رفیف اسلیم
فلسطین- فلسطین بر اساس فرمانی که محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، صادر کرده است، در حال حاضر برای برگزاری انتخابات پارلمانی و پس از آن انتخابات ریاستجمهوری در سهماهه نخست سال ۲۰۲۷ آماده میشود. کمیسیون مرکزی انتخابات نیز در حال انجام مقدمات اداری و فنی لازم برای برگزاری این انتخابات است. با این حال، پرسش اصلی این است که زنان در این مرحله چه جایگاهی دارند و برگزاری انتخابات چه دستاوردی میتواند برای آنان داشته باشد؟
در همین زمینه، جیفارا طه، روزنامهنگار و متخصص مسائل سیاسی، میگوید در شرایط کنونی اعلام برگزاری انتخابات در نوار غزه منطقی نیست؛ منطقهای که ۲۰ سال از آن چشمپوشی شده و در پی حملات، بخشهای مختلف زندگی در آن ویران شده و ساکنانش به جهنم رانده شدهاند. او با اشاره به حملات متعددی که پیش از این نیز غزه تجربه کرده است، میپرسد: آیا اکنون به استانهای جنوبی فلسطین، بهویژه نوار غزه که به منطقهای مصیبتزده تبدیل شده، توجه شده است؟ منطقهای که امروز نه امنیت دارد، نه آرامش، نه صلح، نه آزادی و حتی نه یک وطن؟
نبود ثبات و تشدید رنج ساکنان
او میگوید در شرایط کنونی، بیشتر ساکنان نوار غزه خانههای خود را از دست دادهاند و در گرمای تابستان زیر تکهای پارچه زندگی میکنند، در حالی که زمستان سرد نیز در پیش است. او میپرسد: «چگونه میتوان به این افراد گفت برای رأی دادن پای صندوقها بروید؟ چه کسانی را میتوان نامزد کرد و مهمتر از آن، در شرایط کنونی چه چیزی میتوان ارائه داد؟ شهروندان کجا باید رأی بدهند؟ مدارسی که محل برگزاری انتخابات هستند، اکنون محل اسکان آوارگاناند و فضای خالی در آنها وجود ندارد؛ آیا باید آوارگان را برای استقبال از رأیدهندگان بیرون کنند؟»
او اضافه میکند که انتخابات فلسطین، با وجود اهمیت آن، نمیتواند از تحولات صحنه سیاسی فلسطین از سال ۲۰۰۴ تاکنون جدا باشد. به گفته او، «برخی گروههای فلسطینی همچنان خارج از چارچوب سازمان آزادیبخش فلسطین قرار دارند» و او عملکرد این سازمان در قبال نوار غزه را مورد انتقاد قرار میدهد.
این روزنامهنگار تأکید میکند که اولویت کنونی باید توقف جنگ و حفاظت فوری و عاجل از کودکان، زنان و جوانان باشد، نه تمرکز بر برگزاری انتخابات پارلمانی یا ریاستجمهوری.
او همچنین میگوید انتخابات گذشته نکته مهمی را نشان میدهد: مردم غزه در واقع انتخاب نمیکنند، بلکه میان گزینههای موجود دست به انتخاب میزنند و شاید نتیجه پیروزی فهرستها از پیش تعیین شده باشد. او به انتخابات سال ۲۰۰۶ و پیامدهای آن، از جمله قتل، به آتش کشیدن خانهها و آوارگی بسیاری از خانوادهها، اشاره میکند.
او معتقد است پیش از صحبت درباره انتخابات، «باید درباره رئیس کشوری صحبت کنیم که مسئولیتهای خود را بر عهده بگیرد و وظایفش را انجام دهد.» او بیکاری را نمونهای از این مشکلات میداند و میگوید: «با وجود مساحت بسیار کوچک نوار غزه، ما بالاترین نرخ بیکاری در جهان را داریم، در حالی که نرخ بیسوادی در مقایسه با کشورهای دیگر بسیار پایین است.» به گفته او، مسئله شکاف و دودستگی سیاسی همچنان حل نشده و موضوعاتی مانند زندانیان، کشتهشدگان و مسائل اجتماعی نیز همچنان پابرجاست.
زنان بیشترین هزینه را میپردازند و همچنان از مراکز تصمیمگیری دورند
به باور جیفارا طه، زنان در این انتخابات نقش چندانی ندارند، با وجود اینکه طی ۲۰ سال گذشته بیشترین هزینه را پرداخته و با صبر و تحمل، بار سنگین این شرایط را به دوش کشیدهاند. او میافزاید که زنان در خاورمیانه بهطور کلی هنوز به حقوق خود دست نیافتهاند و در نوار غزه نیز بسیاری از تصمیمها صرفاً روی کاغذ باقی ماندهاند.
او توضیح میدهد که تمام قطعنامههای بینالمللی بر ضرورت حمایت از زنان و کمک به آنان برای دستیابی به حقوقشان تأکید دارند، اما پرسش این است که اجرای عملی این تعهدات کجاست. او معتقد است زنان باید در شرایط کنونی رهبری مرحله بازسازی نوار غزه را بر عهده بگیرند، زیرا به باور او آنان میتوانند ویرانیها را بازسازی و آوارها را جابهجا کنند و با شرایط دشوار کنار بیایند.
او میگوید همه شاهد بودهاند که «رهبری مردان» چه بر سر این شهر و ساکنان بیگناه آن آورده است؛ ساکنانی که اکنون برای بازگرداندن تعادل روانی و کرامت ازدسترفته خود در جریان آوارگی، به دورهای از آرامش و صلح نیاز دارند.
او تأکید میکند که زنان فلسطینی حتی در شرایط نبود جنگ و در صورت برگزاری انتخابات نیز برای دستیابی به دستاوردهایی متناسب با نقش خود با دشواری روبهرو هستند؛ چه در دسترسی به مناصب عالی و چه در تقویت حضورشان در مراکز تصمیمگیری.
به گفته او، پس از ۷ اکتبر، مطالبات زنان بیش از پیش ضرورت یافته است. با این حال، حتی در صورت برگزاری انتخابات، زنان از حمایت واقعی برخوردار نخواهند شد و ناچار خواهند بود مستقل از برنامههای انتخاباتی و آنچه او «وعدههای توخالی» مینامد، برای خود تلاش کنند. او برای نمونه به این موضوع اشاره میکند که بیشتر شخصیتهایی که پیشتر چنین برنامههایی را مطرح میکردند، اکنون خارج از نوار غزه هستند و به مدیریت پروندههای اقتصادی میپردازند؛ پروندههایی که از نگاه آنان از مسائل زنان اهمیت بیشتری دارد.