بروکسل؛ پاسخ به بنبست جمهوری اسلامی با دموکراسی و تمرکززدایی
شرکتکنندگان کنفرانس «برساخت ایران دموکراتیک»، ریشه بسیاری از بحرانهای کنونی ایران را در تمرکزگرایی، انکار تنوع ملی و سرکوب مطالبات دموکراتیک دانستند و تأکید کردند که گذار از وضعیت موجود نه با جنگ و مداخله خارجی، بلکه از مسیر دموکراسی امکانپذیر است.
مرکز خبر- روز پنجشنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۵، کنفرانس بینالمللی «برساخت ایران دموکراتیک» به ابتکار پلتفرم دموکراتیک ایران در ساختمان پارلمان اروپا در بروکسل برگزار شد. این نشست با حضور نمایندگان پارلمان اروپا، دانشگاهیان، فعالان حقوق بشر، کنشگران مدنی و نمایندگان طیفهای مختلف سیاسی و اجتماعی از ملتها و جوامع گوناگون ایران برگزار شد.
شرکتکنندگان در این کنفرانس با اشاره به بحرانهای عمیق سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی در ایران تأکید کردند که مسئله آینده کشور تنها به تغییر حکومت محدود نمیشود، بلکه نیازمند بازتعریف بنیادین ساختار قدرت، روابط سیاسی و شیوه حکمرانی است.
نه به جنگ، نه به استبداد
یکی از محورهای اصلی این نشست، مخالفت همزمان با استبداد حاکم در ایران و هرگونه مداخله نظامی خارجی بود. سخنرانان تأکید کردند که حمایت از مردم ایران نباید به معنای حمایت از سناریوهای جنگطلبانه یا بیثباتسازی منطقه تعبیر شود.
به گفته شرکتکنندگان، تجربه دهههای گذشته در منطقه نشان داده است که مداخلات نظامی نه تنها به استقرار دموکراسی منجر نشده، بلکه زمینهساز بحرانهای گستردهتر، خشونت و فروپاشی ساختارهای اجتماعی شده است. آنان تأکید کردند که مردم ایران نباید میان دو گزینه «استبداد داخلی» و «مداخله خارجی» مجبور به انتخاب شوند.
تمرکزگرایی؛ ریشه بخشی از بحرانهای امروز ایران
بخش مهمی از مباحث کنفرانس به نقد ساختار متمرکز قدرت در ایران اختصاص داشت. سخنرانان با اشاره به واقعیت چندملیتی، چندزبانی و چندفرهنگی جامعه ایران، اعلام کردند که تداوم سیاستهای تمرکزگرایانه و انکار هویتهای مختلف، یکی از عوامل اصلی نارضایتیها و بحرانهای مزمن در کشور است.
نمایندگان ملتهای کورد، بلوچ، عرب، ترکمن و دیگر فعالان سیاسی و مدنی حاضر در نشست، خواستار پایان دادن به سیاستهای آسیمیلاسیون، تبعیض ساختاری و انکار حقوق هویتی شدند. آنان تأکید کردند که بدون به رسمیت شناختن تنوع موجود و مشارکت برابر همه جوامع در اداره امور، دستیابی به ثبات و دموکراسی پایدار امکانپذیر نخواهد بود.
در این چارچوب، موضوعاتی مانند تمرکززدایی دموکراتیک، توزیع عادلانه قدرت، خودمدیریتی محلی، تضمین حقوق فرهنگی و زبانی و مشارکت برابر در ساختارهای سیاسی به عنوان بخشی از راهحلهای پیشنهادی مطرح شد.
«ژن، ژیان، ئازادی» و نقش زنان در آینده ایران
شرکتکنندگان در بخش دیگری از کنفرانس به نقش زنان، نسل جوان و جنبشهای اجتماعی در تحولات سالهای اخیر پرداختند. در این نشست، جنبش «ژن، ژیان، ئازادی» به عنوان یکی از تأثیرگذارترین جنبشهای اجتماعی سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفت. سخنرانان این جنبش را فراتر از یک اعتراض سیاسی، بیانگر مطالبهای گسترده برای برابری، آزادی، کرامت انسانی و تغییر مناسبات قدرت در ایران توصیف کردند.
به باور آنان، حضور زنان در صف مقدم مبارزات مدنی، جایگاه مسئله برابری جنسیتی را به یکی از ارکان اصلی هر پروژه دموکراتیک برای آینده ایران تبدیل کرده است.
دموکراسی بدون جامعه مدنی ممکن نیست
در ادامه نشست، فعالان حقوق بشر و پژوهشگران حاضر بر نقش نهادهای مستقل مدنی در فرآیند گذار دموکراتیک تأکید کردند.
آنان بر این باور بودند که تحقق دموکراسی صرفاً از طریق تغییرات سیاسی در سطح حاکمیت امکانپذیر نیست و نیازمند تقویت فرهنگ دموکراتیک، گسترش آزادی رسانهها، استقلال دستگاه قضایی، آموزش حقوق شهروندی، عدالت انتقالی و تضمین حقوق بنیادین افراد و گروههای مختلف جامعه است.
همچنین بحرانهای محیط زیستی از جمله کمآبی، تخریب منابع طبیعی و نابودی زیستبومها به عنوان بخشی از پیامدهای حکمرانی متمرکز و غیرپاسخگو مورد بحث قرار گرفت. شرکتکنندگان تأکید کردند که حل این بحرانها بدون مشارکت واقعی جوامع محلی و اجرای عدالت زیستمحیطی امکانپذیر نیست.
تکثر سیاسی؛ فرصت، نه تهدید
در پنلهای پایانی، موضوع همکاری میان نیروهای دموکرات و آزادیخواه برای شکلدهی به یک آلترناتیو دموکراتیک مورد بررسی قرار گرفت.
حاضران تأکید کردند که تنوع سیاسی، قومی، فرهنگی و اجتماعی موجود در ایران نباید به عنوان مانعی در مسیر گذار دموکراتیک تلقی شود، بلکه میتواند به ظرفیتی برای ایجاد ساختاری فراگیر و مبتنی بر مشارکت همگانی تبدیل شود.
دو پیام پایانی کنفرانس
پلتفرم دموکراتیک ایران در بیانیه پایانی این کنفرانس دو پیام اصلی را خطاب به جامعه ایران و جامعه جهانی مطرح کرد.
نخست، خطاب به شهروندان و نیروهای سیاسی و مدنی ایران تأکید شد که ساختن آیندهای آزاد و دموکراتیک تنها از مسیر پذیرش تکثر، گفتوگو، همبستگی و مشارکت برابر همه ملتها، زنان، جوانان و نیروهای آزادیخواه امکانپذیر است و هیچ جریان سیاسی به تنهایی قادر به ترسیم آینده کشور نخواهد بود.
پیام دوم خطاب به اروپا و جامعه بینالمللی بود. شرکتکنندگان خواستار آن شدند که رویکرد جهانی نسبت به ایران از چارچوب صرف روابط دولتها فراتر رود و صدای جامعه مدنی، زندانیان سیاسی، زنان، جنبشهای دموکراتیک و ملتهای مختلف ساکن ایران نیز شنیده شود.
در پایان، برگزارکنندگان این نشست تأکید کردند که امنیت و ثبات پایدار در ایران و منطقه نه از مسیر جنگ، فشار نظامی و مداخله خارجی، بلکه از طریق دموکراسی، عدالت، مشارکت مردمی و به رسمیت شناختن حقوق همه جوامع و ملتهای ساکن ایران به دست خواهد آمد.