پیشتازی زنان تحصیل‌کرده‌ی تونس در «نبرد کار و کرامت»
زنان تحصیل‌کرده‌ی تونس که سال‌ها در انتظار استخدام مانده‌اند، موجی بی‌سابقه از اعتراض به راه انداخته‌اند. آنان محدودیت‌های اجتماعی را پشت سر گذاشته‌اند و با حضور در صف نخست راهپیمایی‌ها و تحصن‌ها، پیشتاز این جنبش شده‌اند.
نزیهه بوسعیدی
تونس – صبر زنان بیکار این کشور به سر آمده است. بسیاری از آنان سال‌ها درس خوانده‌اند تا روزی ثمره‌اش را در کار و استخدام ببینند، اما هنوز شغلی به دست نیاورده‌اند و سن برخی‌شان از مرز چهل‌سالگی گذشته است. عمر این زنان دیگر به انتظاری طولانی‌تر قد نمی‌دهد.
این انتظار طولانی، استخدام را برایشان به رؤیایی دست‌نیافتنی بدل کرده و خشمی انباشته در دلشان پدید آورده است. همین خشم آنان را دسته‌دسته به راهپیمایی‌ها و تجمع‌های اعتراضی کشانده است. این زنان اکنون در صف نخست تجمع‌ها می‌ایستند و شعار «کار، آزادی، کرامت ملی» را سر می‌دهند.
حضور پرشمار زنان بیکار در خیابان و نقش رهبری‌شان در این اعتراض‌ها، جامعه‌ی تونس را غافلگیر کرده است. در بسیاری از تجمع‌ها، معترضان همگی زن‌اند.
زنان آزاده‌ی میدان‌ها
زنان بسیاری در صدر این اعتراض‌ها با صدای بلند حق کار و استخدام را فریاد زده‌اند و لقب «زنان آزاده‌ی میدان‌ها» گرفته‌اند. نجوی الکوکی، سکینه شامخی، ساره طرابلسی، شیرین غانمی، نهی اولاد نصر و نعیمه ضیف‌الله از جمله‌ی این زنان‌اند.
زنان بیکار در این مبارزه رنج بسیاری را به جان خریده‌اند. آنان بارها زیر آفتاب سوزان در برابر نهادهای رسمی ایستاده‌اند و حتی در راهپیمایی‌هایی به طول ۴۰۰ کیلومتر، از حق خود برای کار و زندگی شرافتمندانه دفاع کرده‌اند. برخی از چهره‌های این جنبش، از جمله نعیمه ضیف‌الله، با دست خالی از این راهپیمایی بازگشتند و تلخی ناکامی و تحقیر را تجربه کردند. با این همه، پایداری معترضان ادامه دارد و تجمع‌های اعتراضی در شهرهایی چون قفصه، جندوبه، منزل بوزیان، قیروان و الکاف تا امروز برپاست.
سکینه شامخی، از فعالان این جنبش، برتری عددی زنان در اعتراض‌های قیروان و پایتخت را به روحیه‌ی مبارزه‌جوی زن تونسی نسبت داد. به گفته‌ی او، زنان تونسی مدرک دانشگاهی را سرمایه‌ای برای آینده می‌دانند و ۶۰ تا ۷۰ درصد دانش‌آموختگان دانشگاه‌های کشور زن‌اند. همین سهم بالا نشان می‌دهد چرا رهبری جنبش حق کار بیش از همه در دست زنان است.
سکینه شامخی توضیح داد که مردان برای گریز از بیکاری به کارهایی چون ساختمان‌سازی و تجارت روی می‌آورند و همین مشغله آنان را از اعتراض بازمی‌دارد. زنان جوان اما از چنین فرصت‌های شکننده‌ای هم محروم‌اند و برای همین، مجال بیشتری برای حضور در تجمع‌ها دارند. گاه در برابر هر ۲۰ زن معترض، تنها یک مرد در تجمع حاضر است.
او یادآور شد که زن بیکار افزون بر خشونت اقتصادی، با ذهنیت مردسالاری روبه‌روست که به‌ویژه در جوامع محافظه‌کار ریشه دوانده است. این جوامع بیرون رفتن دختران از خانه برای تحصیل یا کار را می‌پذیرند، اما حضورشان در اعتراض‌ها را برنمی‌تابند.
با این حال، بسیاری از زنان به شیوه‌های گوناگون از این محدودیت‌ها سرپیچی می‌کنند. برخی پنهانی از خانه بیرون می‌آیند و برخی دیگر ناشناس در تجمع‌های منطقه‌ای حاضر می‌شوند. پیوستن به اعتراض‌های سراسری اما برایشان دشوارتر است، چون باید مسافت‌های طولانی را طی کنند.
سکینه شامخی در پایان گفت زنانی که به اعتراض‌ها می‌پیوندند، با آزار نیروهای امنیتی، زورگویی و تمسخر روبه‌رو می‌شوند و فشارهای شخصی و روانی سنگینی را تاب می‌آورند.
حق گرفتنی است، نه دادنی
حیات العطار، فعال جامعه‌ی مدنی، تأکید کرد که زنان بیکار در این اعتراض‌ها تنها نیستند. کارگران زن کشاورزی و کارخانه‌ها و زنان آسیب‌دیده از مشکلات زیست‌محیطی نیز گسترده در آن‌ها حضور دارند و همگی بر این باورند که حق گرفتنی است، نه دادنی. به گفته‌ی العطار، این باور چنان ریشه‌دار است که مادر، دختر و نوه با وجود انگ و خشونت، دوشادوش یکدیگر در این جنبش حاضرند. او افزود که تجمع زنان بیکار در برابر وزارت امور زنان، در روز ملی زن تونس، به‌روشنی نشان داد این حضور تا چه اندازه گسترده و اثرگذار است.
حیات العطار گفت حضور زنان در میدان، تصویر کلیشه‌ای از آنان را در هم شکسته و تحولی چشمگیر رقم زده است. زن تونسی اکنون رهبری اعتراض‌ها را در دست دارد و به نیروی فشاری مؤثر برای بهبود وضع خود بدل شده است. او ایستادگی زنان بیکار را ستود و گفت آنان حتی شب‌ها در برابر تئاتر شهر تونس در خیابان خوابیده‌اند و انواع خشونت و سخت‌گیری نیروهای امنیتی را تحمل کرده‌اند.
عفاف عمامی، سخنگوی انجمن ملی دانش‌آموختگان بیکار دانشگاه‌ها، گفت: «هر جا راه‌ها بسته شود و بیکاری به درازا بکشد، زن تونسی را در صف نخست می‌بینیم که ایستادگی می‌کند، می‌جنگد و حقش را می‌خواهد. زنی که هرگز در برابر پایمال شدن حقش سکوت نکرده، امروز نمی‌پذیرد که به حاشیه رانده شود و کنار گذاشته شود.»
به گفته‌ی عفاف عمامی، زنان معترض هر روز در شهرهایی چون سیدی بوزید، رقاب، جندوبه، الکاف، شهر تونس و حامه‌ی قابس پیشاپیش تجمع‌ها و تحصن‌ها حضور دارند. آنان به نادیده گرفته شدن خود اعتراض دارند و از حق زندگی شرافتمندانه کوتاه نمی‌آیند.
عفاف عمامی تأکید کرد که زن بیکار تنها رقمی در آمارها نیست، بلکه صدایی است که در سرزمین خود حق کار، کرامت و آینده‌اش را طلب می‌کند. شعار «کار، آزادی، کرامت ملی» هنوز نه رنگ باخته و نه بی‌معنا شده و این زنان آن را با صدای بلند در صف نخست اعتراض‌ها سر می‌دهند. او در پایان گفت زن بیکار امروز به پشتوانه‌ی آگاهی و شخصیت استوارش، شجاعت مطالبه‌ی حقوقش را دارد. چنین زنی نمی‌پذیرد در حاشیه‌ی جامعه بماند و از حق اساسی خود برای زندگی با کرامت دست نمی‌کشد.