بهاران لهیب

بامیان- در بامیان، جایی که کوه‌ها سال‌ها شاهد جنگ و تغییرات سیاسی بوده‌اند، امروز صدای آرام ورق خوردن کتاب‌ها و آموزش زبان انگلیسی، برای بسیاری از دختران معنایی فراتر از یادگیری دارد. پیش از بازگشت طالبان، رفتن به مکتب و کورس آموزشی بخشی از زندگی روزمره دختران بود؛ اما پس از وضع محدودیت‌های گسترده بر آموزش زنان، همین کلاس‌ها به یکی از معدود راه‌های ادامه یادگیری و حفظ امید تبدیل شده‌اند.

برای دخترانی که درهای مکاتب و دانشگاه‌ها به رویشان بسته شده، هر ساعت حضور در یک مرکز آموزشی، فرصتی است برای ساختن آینده‌ای که از آنان گرفته شده است. با این حال، ادامه این مسیر آسان نیست. مسئولان مراکز آموزشی در بامیان می‌گویند بارها به دلیل آموزش دختران با فشار و تهدید مأموران امر به معروف طالبان روبه‌رو شده‌اند؛ کلاس‌هایی که گاهی بسته شده و فعالیت‌شان متوقف شده است.

یکی از مسئولان یک مرکز آموزش زبان انگلیسی در بامیان می‌گوید این مرکز بیش از ۱۸ سال پیش با هدف فراهم کردن فرصت یادگیری برای جوانان تأسیس شد. او روایت می‌کند که خود زمانی به دلیل مشکلات مالی نتوانسته بود هزینه آموزش زبان انگلیسی را بپردازد و به همین دلیل، یادگیری را به‌صورت خودآموز آغاز کرد. همان تجربه باعث شد تصمیم بگیرد روزی زمینه آموزش را برای دیگران فراهم کند؛ تصمیمی که امروز به داشتن سه مرکز آموزشی در بامیان انجامیده است.

اما پشت این فعالیت آموزشی، نگرانی دائمی وجود دارد. هنگام تلاش برای گفت‌وگو با یکی از استادان زن این مرکز، احتیاط و ترس فضای گفت‌وگو را فرا گرفته بود. پس از پرسش‌های فراوان درباره هدف مصاحبه، سرانجام یکی از استادان حاضر شد صحبت کند، اما مدیر مرکز اجازه انجام مصاحبه تصویری را نداد. حتی گرفتن عکسی با چهره پوشیده نیز امکان‌پذیر نشد.

دلیل این نگرانی را مدیر مرکز با یک جمله توضیح داد: «هر روز و هر لحظه از طرف افراد امر به معروف تهدید می‌شوم و تاکنون دو بار بدون هیچ دلیلی به زندان برده شده‌ام.» سپس آرام اضافه کرد: «فقط جرمم تدریس دختران بود.»

آرزو محمدی، یکی از استادان این مرکز، خود روزگاری شاگرد همین کلاس‌ها بوده است. او می‌گوید علاقه‌اش به آموزش باعث شد پس از یادگیری زبان انگلیسی، مسیر تدریس را انتخاب کند. به باور او، آموزش برای دختران بامیان تنها کسب مهارت نیست، بلکه راهی برای ایستادن روی پای خود و ساختن استقلال شخصی است.

او می‌گوید بسیاری از مردم این منطقه به دلیل سال‌ها مشکلات اقتصادی و جنگ، نتوانسته‌اند تحصیلات خود را ادامه دهند و این مراکز تلاش می‌کنند فرصتی دوباره برای یادگیری فراهم کنند. به گفته او، این مراکز در کنار نقش آموزشی، برای استادان و کارکنان نیز منبع درآمدی در شرایط دشوار اقتصادی به شمار می‌روند.

آرزو از دخترانی می‌گوید که با وجود همه محدودیت‌ها، همچنان به کلاس‌ها می‌آیند. او معتقد است دختران بامیان هر بار که راهی به رویشان بسته شده، مسیر دیگری پیدا کرده‌اند. در سه مرکز آموزشی این مجموعه، صدها دختر مشغول یادگیری هستند؛ آماری که به گفته او نشان می‌دهد محدودیت‌ها نتوانسته انگیزه آنان را از بین ببرد.

او می‌گوید: «هیچ‌گاه از طرف دولت طالبان یا بسیاری از بخش‌های جامعه تشویق نمی‌شویم، اما دختران هنوز انگیزه دارند. آن‌ها می‌خواهند یاد بگیرند، کار کنند و مستقل باشند.»

با این حال، محدودیت‌های طالبان حتی بر نحوه آموزش نیز تأثیر گذاشته است. آرزو می‌گوید زنان اجازه تدریس به پسران را ندارند و به همین دلیل بیشتر کلاس‌های آنان ویژه دختران است. او که خود تازه وارد مسیر تدریس شده، امیدوار است با کسب تجربه بتواند در آینده مسئولیت کلاس‌های بالاتر را نیز بر عهده بگیرد.

داستان زندگی خودش را نمونه‌ای از تغییر مسیرهای ناخواسته می‌داند. او زمانی دانشجوی رشته روان‌شناسی دانشگاه کابل بود، اما با بازگشت طالبان نتوانست تحصیلاتش را ادامه دهد. مدتی بیکار ماند، اما تصمیم گرفت زبان انگلیسی یاد بگیرد؛ تصمیمی که بعدها او را از یک شاگرد به یک استاد تبدیل کرد.

آرزو می‌گوید پیامش برای زنان افغانستان این است که در برابر دشواری‌ها تسلیم نشوند و فرصت‌های کوچک را از دست ندهند. به باور او، اگرچه محدودیت‌ها بسیاری از مسیرها را بسته‌اند، اما هنوز راه‌هایی برای یادگیری، رشد و ساختن آینده وجود دارد.

در بامیان، کلاس‌های زبان انگلیسی شاید ساختمان‌های ساده‌ای داشته باشند و پشت درهای بسته فعالیت کنند، اما برای صدها دختر، این کلاس‌ها چیزی بیشتر از یک مرکز آموزشی هستند؛ آن‌ها جایی برای حفظ امید و ادامه مسیری هستند که طالبان تلاش کرده‌اند متوقفش کنند.