رنيم خلوف 

دمشق- در سال ۲۰۱۱ و با آغاز بحران سوریه، فعالیت‌های مدنی به‌تدریج وارد این کشور شد و زنان را به‌عنوان یکی از گروه‌های هدف در جامعه سوریه مورد توجه قرار داد. زنان در موج‌های آوارگی و پناهجویی و حتی در میان خانواده‌هایی که در مناطق تحت کنترل حکومت باقی مانده بودند، ستون اصلی خانواده بودند و بار حفظ و اداره خانواده را بر دوش می‌کشیدند.

انجمن‌ها و سازمان‌های مدنی فعالیت خود را با تمرکز بر نقش‌های سنتی زنان آغاز کردند؛ از آموزش خیاطی و آرایشگری گرفته تا ارائه کمک‌های حمایتی و برگزاری جلسات روان‌شناختی. این فعالیت‌ها به‌تدریج گسترش یافت و آموزش‌هایی در زمینه مدیریت محلی و تمرکززدایی نیز به زنان ارائه شد. تا اینکه پروژه «دارة سلام»شکل گرفت؛ طرحی که مسیر توجه به زنان و نقش‌های کلیشه‌ای که معمولاً برای آنان در نظر گرفته می‌شد را تغییر داد.

 

فناوری؛ ابزاری برای توانمندسازی زنان

ایده «دارة سلام» در سال ۲۰۱۷ شکل گرفت؛ زمانی که رنا الشیخ علی، مدیر اجرایی و رئیس هیئت امنای این مجموعه، در یک دوره فلوشیپ در یکی از دانشگاه‌های آمریکا درباره نقش زنان در ایجاد و ساخت صلح فعالیت می‌کرد. او در جریان این دوره با گروه‌های مختلفی از زنان در سراسر جهان که در مناطق درگیر مناقشه زندگی می‌کردند، آشنا شد؛ زنانی که از ابزارهای مختلف برای حمایت از ثبات جوامع خود پس از جنگ استفاده می‌کردند.

همین تجربه این پرسش را برای او ایجاد کرد که چگونه می‌توان دانش و تجربه زنان در جوامع مختلف را میان زنان سراسر جهان منتقل کرد و چگونه می‌توان این دانش را در خدمت جوامع قرار داد.

رنا الشیخ علی معتقد است فناوری تنها یک ابزار در دسترس نیست، بلکه خود به یک هدف تبدیل شده است. او می‌گوید: «ما در دارة سلام با زنان کار می‌کنیم و مهارت‌ها و دانش آنان را در زمینه فناوری و استفاده از آن برای برقراری صلح توسعه می‌دهیم.»

او برای توضیح این رویکرد به مسئله خشونت تسهیل‌شده از طریق فناوری اشاره می‌کند که زنان و گروه‌های آسیب‌پذیر بیشتر قربانی آن هستند. به گفته او، زنان در این زمینه آموزش می‌بینند که چگونه با این نوع خشونت مقابله کنند، حقوق دیجیتال خود را بشناسند و از نظر قانونی و روانی از خود محافظت کنند. این مجموعه همچنین تلاش می‌کند زنان را در این حوزه حمایت و توانمند کند.

«دارة سلام» در کنار این موضوع، بر مسائل دیگری در پیوند میان فناوری و صلح نیز تمرکز دارد؛ از جمله توسعه مهارت‌های فناورانه زنان و دختران جوان در جوامع محلی، آموزش ابزارهای مرتبط با شهروندی دیجیتال و ایجاد فرصت برای آنان تا ابزارهای فناورانه خود را توسعه دهند؛ ابزارهایی که می‌توانند به ثبات جامعه کمک کنند.

 

تفاوتی بنیادین

«دارة سلام» خود را از بسیاری از نهادهای جامعه مدنی فعال در سوریه متمایز می‌داند؛ تفاوتی که از ایده «فناوری دوستدار زنان» سرچشمه می‌گیرد و هدف آن دستیابی به جوامعی عاری از خشونت و مبتنی بر صلح است.

این رویکرد بر باور به نقش زنان در رهبری مرحله پس از مناقشه استوار است؛ نقشی که از ساختن جوامع محلی آغاز می‌شود و می‌تواند در سطوح ملی و منطقه‌ای نیز ادامه پیدا کند.

رنا الشیخ علی می‌گوید: «دارة سلام محدود به سوریه نیست. ما تلاش می‌کنیم مشارکت زنان در همه عرصه‌های زندگی، از جمله فضای دیجیتال، وجود داشته باشد؛ فضایی که یکی از عرصه‌های اعمال شهروندی است، از کوچک‌ترین مسائل تا موضوعات بزرگ ملی.»

او تأکید می‌کند وجه تمایز این مجموعه با دیگر سازمان‌ها، تمرکز بر دیجیتالی‌شدن، تحول دیجیتال، نوآوری و تلاش برای حکمرانی فضای دیجیتال است؛ رویکردی که قرار است به ساخت جامعه‌ای که اعضای این مجموعه در پی آن هستند، کمک کند.

فعالیت‌های «دارة سلام» همچنین نگاه بسیاری از زنان را تغییر داده است؛ برخی از آنان که فعالیت خود را به‌عنوان داوطلب آغاز کرده بودند، به کارکنان این مجموعه تبدیل شده‌اند.

 

از داوطلبی تا مدیریت

یکی از نمونه‌های موفقیتی که مدیر «دارة سلام» به آن اشاره می‌کند، مسیر تبدیل داوطلبان به کارکنان این مجموعه است. گریس النقِیری یکی از این افراد است که درباره تجربه خود به این خبرگزاری گفته است: «فعالیت من در دارة سلام در سال ۲۰۲۴ و از طریق دوره‌ای با عنوان «تو رهبر هستی» آغاز شد؛ دوره‌ای که درباره شهروندی و حقوق دیجیتال زنان بود. پس از پایان پروژه به‌عنوان داوطلب به فعالیت ادامه دادم و به‌تدریج مسئولیت مدیریت صفحات اجتماعی این مجموعه را بر عهده گرفتم و محتوایی متناسب با ارزش‌های آن تولید و منتشر کردم.»

او می‌افزاید: «در این مجموعه درباره اطلاعات نادرست، حفاظت دیجیتال از زنان و راه‌های دستیابی به رفاه دیجیتال آموزش دیدم؛ اینکه زنان چگونه از خود در برابر نفرت‌پراکنی، به‌ویژه در شرایط کنونی که این گفتمان‌ها در حال گسترش هستند، محافظت کنند.»

گریس النقِیری درباره تأثیر این تجربه می‌گوید: «این تجربه به من یاد داد چگونه با مسائل مختلف برخورد کنم، چگونه از خودم محافظت کنم و چگونه به فردی فعال در جامعه تبدیل شوم. مهم‌تر از همه، یاد گرفتم چگونه به‌عنوان یکی از زنان سوری از خودم دفاع کنم.»

او همچنین می‌گوید: «در دوره‌ای که از داوطلب به کارمند تبدیل شدم، حقوق و وظایف خود را به‌عنوان فردی فعال در جامعه شناختم، درباره قوانین سوریه و شیوه‌های درست مدیریت اداری چیزهای زیادی آموختم. با همه دشواری‌ها روبه‌رو شدم و امروز مدیر شبکه‌های اجتماعی هستم.»

اعضای «دارة سلام» همچنان تلاش می‌کنند پیام و رویکرد مدنی متفاوت خود را در جامعه سوریه گسترش دهند؛ رویکردی که با وجود تغییرات و تحولات مداوم در زندگی مردم سوریه، بر توانمندسازی زنان، حقوق دیجیتال، مشارکت اجتماعی و نقش آنان در ساختن صلح تمرکز دارد.