زهور المشرقی

تونس- گاهی زنی که قربانی خشونت شده، بیش از هر چیز به یک فضای امن نیاز دارد؛ جایی که کسی بدون قضاوت به حرف‌هایش گوش دهد، روایتش را زیر سؤال نبرد و بدون سرزنش، انگ‌زدن یا ترحم، دست یاری به سویش دراز کند. وقتی ترس، سکوت و رنج روی هم انباشته می‌شوند، همین شنیده‌شدن می‌تواند نخستین قدم برای بازگرداندن احساس امنیت، کرامت و توانایی تصمیم‌گیری باشد.

در تونس، مراکز مشاوره و حمایت از زنان قربانی خشونت تلاش می‌کنند چنین فضایی را فراهم کنند؛ جایی که زنان بتوانند دوباره صدای خود را پیدا کنند و از حمایت روانی، اجتماعی و حقوقی برخوردار شوند. این حمایت به آنها کمک می‌کند به‌تدریج از چرخه خشونت فاصله بگیرند و زندگی امن‌تر و مستقل‌تری برای خود بسازند.

این مراکز دیگر یک خدمت تجملی یا حاشیه‌ای نیستند، بلکه به نیازی اساسی و حقی برای زنانی تبدیل شده‌اند که با انواع خشونت روبه‌رو هستند؛ چه در محیط خانواده، چه در جامعه و چه در محل کار. وظیفه این مراکز فقط شنیدن شکایت قربانی نیست، بلکه می‌توانند نقطه آغاز یک مسیر طولانی برای حفاظت، حمایت و بازگرداندن اعتمادبه‌نفس او باشند.

در استان سوسه در ساحل تونس، مرکز مشاوره و حمایت وابسته به انجمن زنان دموکرات تونس، با همکاری شماری از نهادها و سازمان‌های مرتبط، از زنان قربانی خشونت استقبال می‌کند و در کنار آنهاست. زنانی که به این مرکز مراجعه می‌کنند، تجربه‌های تلخی را با خود به همراه دارند؛ بعضی گریه می‌کنند و بعضی حتی توان حرف زدن ندارند. اما در این مرکز فضایی می‌یابند که تلاش می‌کند چیزی را که مدت‌ها از آن محروم بوده‌اند به آنها بازگرداند: امنیت و شنیده‌شدن.

«برری» که برای حفظ حریم خصوصی‌اش نام کامل خود را فاش نکرده، می‌گوید این مرکز به زن فرصت می‌دهد بدون ترس از سرزنش یا قضاوت صحبت کند. به گفته او، زن قربانی مجبور نیست آنچه را بر او گذشته توجیه کند یا اگر تصمیم گرفت درباره آن حرف بزند و بعد به خانه‌اش بازگردد، از تصمیم خود دفاع کند.

او تأکید می‌کند که هدف اصلی، همراهی با زن، احترام به انتخاب‌هایش و کمک به او برای بازپس‌گیری کرامتی است که فرهنگ مردسالارانه در بسیاری از مواقع تلاش می‌کند از او بگیرد.

 

فضایی امن، بدون قضاوت

مرین القیزانی، هماهنگ‌کننده این مرکز، می‌گوید مراکز مشاوره و پناه‌دهی نقش مهمی در حمایت و حفاظت از زنان دارند. او توضیح می‌دهد که شعبه انجمن در سوسه با نهادهای مختلف دولتی و نمایندگی منطقه‌ای امور زنان همکاری می‌کند تا روندهای مربوط به حمایت، اسکان و پیگیری وضعیت زنان بازمانده از خشونت آسان‌تر شود.

این همکاری به مراکز مشاوره و پناه‌دهی در چند منطقه ساحلی، از جمله سوسه، منستیر و مهدیه، نیز گسترش یافته است و زنان می‌توانند متناسب با شرایط و نیازهای خود از خدمات حمایتی بهره‌مند شوند.

به گفته او، کار این مراکز فقط فراهم کردن یک سرپناه موقت نیست؛ بلکه از ایجاد محیطی امن آغاز می‌شود که در آن به حریم خصوصی زن احترام گذاشته شود و خبری از قضاوت، پیش‌داوری و نگاه تحقیرآمیز نباشد. در بسیاری از موارد، زن حتی نمی‌تواند آنچه را بر او می‌گذرد با نزدیک‌ترین افراد زندگی‌اش در میان بگذارد، چون از آبرو، واکنش اطرافیان، انتقام یا از دست دادن حمایت خانواده می‌ترسد.

او می‌گوید گاهی فشار از سوی نزدیک‌ترین افراد به زن وارد می‌شود؛ پدر، برادر، همسر یا یکی از بستگان. در چنین شرایطی، زن میان خشونتی که متحمل می‌شود و سکوتی که به بهانه حفظ خانواده یا آبروی اجتماعی بر او تحمیل شده، گرفتار می‌شود.

به همین دلیل، محرمانگی و حفظ حریم خصوصی بخش مهمی از فعالیت این مراکز است. زن باید مطمئن باشد جزئیات زندگی و تجربه تلخش قرار نیست به عامل تازه‌ای برای ترس یا تهدید تبدیل شود. وقتی چنین اطمینانی پیدا کند، می‌تواند آزادانه درباره آنچه بر او گذشته حرف بزند، گزینه‌های پیش رویش را بشناسد و بدون فشار دیگران برای آینده خود تصمیم بگیرد.

 

از شنیدن حرف‌های زن تا حمایت و پیگیری قضایی

حمایت از زن با شنیدن حرف‌هایش تمام نمی‌شود. حفاظت از او نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات است که حمایت روانی و اجتماعی، مشاوره حقوقی و پیگیری قضایی را شامل می‌شود. این اقدامات در کنار هم به زن کمک می‌کنند از تکرار خشونت جلوگیری کند و دوباره کنترل زندگی خود را به دست بگیرد.

مرین القیزانی می‌گوید مقام‌های مسئول می‌توانند برای محافظت از زن و فرزندانش در برابر خطر، اقدامات قانونی مختلفی انجام دهند؛ از جمله دور کردن فرد خشونتگر از قربانی. چنین اقداماتی می‌تواند به متوقف کردن خشونت‌های تکراری و فراهم کردن محیطی امن‌تر برای زن کمک کند.

در این روند، مرکز مشاوره و حمایت به بخشی از یک شبکه گسترده‌تر برای حفاظت از زنان تبدیل می‌شود؛ شبکه‌ای که به زن کمک می‌کند از وضعیت «قربانیِ ترسیده و تهدیدشده» خارج شود و به فردی تبدیل شود که می‌تواند برای زندگی خود تصمیم بگیرد و از حقوقش دفاع کند.

به گفته مرین القیزانی، پیگیری قضایی و حمایت روانی دو بخش اساسی این مسیر هستند. زن فقط به این نیاز ندارد که حقوق قانونی خود را بشناسد؛ او همچنین به کسی نیاز دارد که در زمان روبه‌رو شدن با پیامدهای تصمیم‌هایش در کنارش باشد. این مسئله به‌ویژه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که رابطه زن با فرد خشونتگر سال‌ها ادامه داشته باشد یا وجود فرزندان، پیوندهای خانوادگی و فشارهای اجتماعی، جدا شدن از چرخه خشونت را دشوارتر کرده باشد.

 

ترک محیط خشونت‌آمیز؛ آغاز دوباره زندگی

از نگاه او، خارج شدن زن از محیطی که در آن مورد خشونت قرار گرفته، گامی بسیار مهم در مسیر بهبود اوست؛ چه به‌تنهایی از آن محیط خارج شود و چه همراه فرزندانش.

ماندن در همان محیطی که خشونت در آن اتفاق افتاده، می‌تواند ترس را همچنان زنده نگه دارد و توانایی زن برای تصمیم‌گیری مستقل را کاهش دهد. بنابراین، فراهم کردن یک مکان امن فقط به معنای حفاظت جسمی از زن نیست؛ بلکه به او فرصت می‌دهد نفسی تازه کند، آرامش روانی خود را به دست آورد و دور از تهدید دائمی درباره آینده‌اش فکر کند.

در محیطی امن‌تر، زن می‌تواند به‌تدریج اعتمادبه‌نفس خود را دوباره به دست آورد و بدون اجبار و ترس، درباره گزینه‌های پیش رویش تصمیم بگیرد؛ اینکه مسیر قانونی را ادامه دهد، به دنبال کار برود، نیازهای فرزندانش را تأمین کند یا زندگی مستقلی برای خود بسازد.

مرین القیزانی تأکید می‌کند که هدف نهایی نباید فقط نجات زن از یک موقعیت خطرناک باشد؛ بلکه باید به او کمک کرد تا زندگی تازه‌ای بسازد که در آن وابسته و گرفتار فرد خشونتگر یا شرایط اقتصادی و اجتماعی‌ای نباشد که ممکن است دوباره او را به چرخه خشونت بازگرداند.

حفاظت واقعی از تأمین امنیت آغاز می‌شود، اما در همان‌جا پایان نمی‌یابد. زن بازمانده از خشونت به حمایت مستمر نیاز دارد تا بتواند استقلال روانی، اجتماعی و اقتصادی خود را دوباره به دست آورد و خودش، با اراده و اختیار کامل، برای زندگی‌اش تصمیم بگیرد.

در چنین شرایطی، مراکز مشاوره و حمایت دیگر صرفاً محل ثبت و رسیدگی به شکایت‌ها نیستند؛ بلکه می‌توانند نقطه‌ای باشند که زن از آنجا سفر خود برای بازپس‌گیری زندگی‌اش را آغاز می‌کند.

این مراکز، از شنیدن و حمایت گرفته تا حفاظت و پیگیری، تلاش می‌کنند مسیر تازه‌ای پیش روی زنان بازمانده از خشونت بگشایند؛ مسیری دور از ترس، انگ و خشونت، به سوی زندگی‌ای که در آن زن دوباره حق امنیت، کرامت و انتخاب را در اختیار داشته باشد.