İHLAS HAMRUNİ

Tunus - Filistin’den Suriye’ye, Irak, Libya ve Yemen’e kadar birçok Arap ülkesinde süren çatışmaların ortasında kadın meselesi, en acil ve karmaşık konulardan biri olarak öne çıkıyor. Bu bölgelerdeki saha deneyimleri, kadınların yalnızca savaşlardan etkilenmediğini, aynı zamanda toplumların yeniden inşası ve barışın sağlanmasında temel bir rol üstlendiğini gösteriyor. İnsan hakları aktivisti Rahma Al-Jumai Al-Falhi, söz konusu ülkelerde kadınların durumunu ve barış süreçlerindeki rollerini değerlendirmek üzere ajansımızın sorularını yanıtladı.

*Çatışma bölgelerindeki kadınların durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Çatışma bölgelerindeki kadınların durumunun, onları doğrudan etkileyen çeşitli faktörlerin etkileşimi göz önüne alındığında, en kırılgan ve karmaşık durumlar arasında olduğu söylenebilir. Bu bağlamlarda kadınlar bir yandan savaşın yükünü, diğer yandan da sosyal ayrımcılığın etkilerini taşıyor ve bu da acılarını daha da artırıyor. Hayatları her an bombalama veya şiddet eylemleriyle tehdit edildiği için sürekli bir korku ve güvensizlik içinde yaşıyorlar ve kendilerinin veya ailelerinin korunması için hiçbir güvenceleri yok. Bu durum onları çoğu zaman kaçmaya veya sığınmaya zorluyor; bu da bir zamanlar sahip oldukları istikrarı kaybetmeleri ve en temel ihtiyaçlardan yoksun yeni ortamlara taşınmaları anlamına geliyor. Bu koşullar altında kadınlar mahremiyetlerini ve onurlu bir yaşam haklarını kaybediyorlar. Temiz içme suyu, gıda, sağlık hizmetleri, eğitim ve istihdam gibi temel hizmetlerden mahrum bırakılıyorlar. Birçok durumda, her şeyi geride bırakıp zorlu bir ortamda yeniden başlamaya zorlanıyorlar ve sadece asgari düzeyde güvenlik arıyorlar.

*Bu bölgelerde kadınların karşılaştığı en belirgin zorluklar ve ihlaller nelerdir?

Çatışma bölgelerindeki kadınlar, yaşamlarının her alanını etkileyen sayısız zorluk ve ihlalle karşı karşıya kalıyor. Bu zorlukların en belirginlerinden biri, çatışma ortamlarında önemli ölçüde artan cinsiyete dayalı şiddettir. Bu, bazen savaş silahı olarak kullanılan, kadınları kaçırılmaya, tecavüze, dışlanmaya ve güvenliksizliğe maruz bırakan cinsel şiddeti de içerir. Kadınlar ayrıca, sert ve adaletsiz çalışma koşullarında sömürülmenin yanı sıra fiziksel ve psikolojik istismar da dahil olmak üzere çeşitli ekonomik şiddet biçimlerinden muzdariptir. Bazı durumlarda, bu ihlaller, bu savunmasız grubun karşı karşıya kaldığı en ciddi tehditlerden biri olan insan ticaretine kadar tırmanmaktadır.

*Kadınların özgürleşmesi ile bölgede barışın sağlanması arasındaki ilişkiyi nasıl görüyorsunuz?

Kadınların özgürleşmesi meselesi, toplumlarda barışın sağlanmasıyla ayrılmaz bir şekilde bağlantılıdır. Kadınlar sadece toplumun bir parçası değil; toplumun inşasında ve istikrarında temel bir unsurdur. Gelecek nesilleri yetiştirmede ve onlara topluluklarının geleceğini şekillendiren değerleri ve davranışları aşılamada çok önemli bir rol oynarlar. Kadınlar ayrıca, özellikle tarım ve diğer sektörlerde çalışma, üretim ve sorumluluk konusunda olağanüstü bir kapasite gösterdikleri ekonomik alan da dahil olmak üzere çeşitli alanlara etkin bir şekilde katkıda bulunurlar. Bu nedenle, kadınların dışlanması veya marjinalleştirilmesi, toplumu bir bütün olarak zayıflatır. Bu perspektiften bakıldığında, kadınların özgürleşmesi ve temel haklarıyla güçlendirilmesi, istikrarı güçlendirmeye ve barışı inşa etmeye doğrudan katkıda bulunur, çünkü tüm üyelerinin haklarına saygı duyan bir toplum, krizlerin üstesinden gelmek için daha donanımlı, daha dengeli bir toplumdur.

Kapsamlı adalet olmadan kalıcı barış sağlanamaz, çünkü barış sadece silahlı çatışmanın yokluğu değildir; tüm grupların haklarını garanti eden adil bir sistem gerektirir. Kadınların siyasi veya sosyal karar alma süreçlerine katılımından dışlanmaları, toplumda bir dengesizliğe yol açarak mevcut barışı kırılgan ve çökmeye yatkın hale getirir. Deneyimler ve araştırmalar, kadınların barış süreçlerine katılımının sürdürülebilirliğine katkıda bulunduğunu kanıtlamıştır, çünkü kadınlar, çocuklar da dahil olmak üzere çeşitli grupların ihtiyaçlarını dikkate alan çeşitli ve kapsamlı bakış açıları sunmaktadır. Ayrıca, kadınların ekonomik ve sosyal olarak güçlendirilmemesi, çatışmaların ortaya çıkmasına katkıda bulunan aynı koşulların yeniden üretilmesine yol açarak toplumları tekrarlayan krizlere karşı savunmasız hale getirir. Bu nedenle, kadınları güçlendirmek ve onlara hak ettikleri yeri vermek, gerçek ve sürdürülebilir bir barış inşa etmenin ön koşuludur.

*Sivil toplum ve insan hakları örgütleri barışın sağlanmasında temel bir rol oynuyor mu?

Sivil toplum ve insan hakları örgütleri, çatışma bölgelerindeki kadınları desteklemede çok önemli bir rol oynamaktadır. Bu rol öncelikle kadın haklarının önemine dair farkındalığı artırmayı ve topluluklar içinde eşitlik, hoşgörü ve barış içinde bir arada yaşama kültürünü teşvik etmeyi içerir. Bu örgütler ayrıca, kadınların yeni beceriler edinmelerine ve işgücü piyasasına girmelerine yardımcı olan eğitim programları sağlayarak kadınları ekonomik ve sosyal olarak güçlendirmekte, böylece yaşam koşullarını iyileştirmeye ve onlara bir dereceye kadar bağımsızlık kazandırmaya katkıda bulunmaktadır. Buna ek olarak, bu kuruluşlar ihlallere maruz kalan kadınlara hukuki destek sağlamakta, yasal süreçlerde onlara eşlik etmekte ve özellikle şiddet veya zorunlu göçle ilgili durumlarda psikolojik ve sosyal destek sunmaktadır.

Çatışma bölgelerinde sivil toplum çalışmalarının karşılaştığı önemli zorluklara rağmen, örneğin bu bölgelere erişim zorluğu veya faaliyetlere getirilen kısıtlamalar gibi, birçok örgüt insani değerleri teşvik etmeye, arabuluculuğa ve barış inşasına katkıda bulunmaya ve çatışmalara pratik çözümler önermeye çalışarak kararlılıkla çalışmalarına devam etmekte ve böylece bu topluluklarda istikrar olasılığını artırmaktadır.