بهاران لهیب

بلخ- فوتبال زنان در افغانستان یکی از نمادهای روشن مبارزه زنان برای حضور اجتماعی، برابری و دیده‌شدن در جامعه‌ای سنتی و جنگ‌زده افغانستان بوده است. تاریخچه فوتبال زنان در افغانستان به اوایل دهه ۱۳۸۰ خورشیدی بازمی‌گردد؛ زمانی که پس از سقوط رژیم اول طالبان، فضای نسبتاً بازتری برای فعالیت‌های مدنی و ورزشی زنان به‌وجود آمد. در همین دوره، نخستین تیم‌های فوتبال زنان به‌صورت رسمی در کابل و سپس در برخی ولایت‌ها شکل گرفتند و فدراسیون فوتبال افغانستان نیز بخش فوتبال زنان را ایجاد کرد. حضور دختران در میدان فوتبال، نه‌تنها یک فعالیت ورزشی، بلکه یک اقدام اجتماعی و نمادین علیه سال‌ها حذف و انزوا بود. زنان فوتبالیست افغان با امکانات اندک، فشارهای خانوادگی، تهدیدهای اجتماعی و نگاه‌های تبعیض‌آمیز تمرین می‌کردند، اما با انگیزه بالا توانستند تیم ملی فوتبال زنان افغانستان را تشکیل دهند و در رقابت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی حضور یابند. این تیم به‌تدریج به نمادی از امید برای نسل جوان دختران تبدیل شد و نشان داد که زنان افغان می‌توانند در عرصه‌های ورزشی نیز بدرخشند.

در کنار کابل، برخی ولایت‌ها مانند بلخ، هرات و بامیان نیز شاهد شکل‌گیری تیم‌های محلی فوتبال زنان بودند. در شهر مزارشریف، با وجود محدودیت‌های فرهنگی، گروهی از دختران علاقه‌مند به فوتبال توانستند تیم‌های کوچک محلی ایجاد کنند و زیر نظر مربیان زن یا مردان حامی ورزش زنان تمرین نمایند. فوتبال برای این زنان تنها یک بازی نبود، بلکه راهی برای اعتماد به ‌نفس، رهایی از فشارهای روانی و ساختن هویتی مستقل بود. با این حال، این مسیر همواره با تهدید، توهین و بی‌توجهی نهادهای حمایتی همراه بود و بسیاری از دختران مجبور بودند فعالیت ورزشی خود را پنهان نگه دارند.

با بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰، فوتبال زنان افغانستان مانند سایر فعالیت‌های شان عملاً متوقف شد. طالبان ورزش زنان، به‌ویژه فوتبال را خلاف شریعت و فرهنگ مورد نظر خود اعلام کردند و تمام تیم‌های زنان منحل شدند. میدان‌های تمرین بسته شد، لباس‌های ورزشی ممنوع گردید و بسیاری از فوتبالیست‌های زن یا مجبور به ترک کشور شدند یا در داخل افغانستان خانه‌نشین شدند. این تغییر ناگهانی، ضربه‌ای شدید به روحیه و آینده زنان ورزشکار وارد کرد و سال‌ها تلاش و دستاورد آنان را در معرض نابودی قرار داد. فوتبال زنان که زمانی نماد پیشرفت و امید بود، بار دیگر به سکوت و ممنوعیت کشانده شد.

        

در این میان، داستان‌های فردی فوتبالیست‌های زن، تصویر روشنی از این فاجعه خاموش ارائه می‌دهد. نفیسه وفا، یکی از این زنان است؛ دختری از ولایت بلخ و شهر مزارشریف که پیش از حاکمیت دوباره طالبان، عضو تیم محلی فوتبال زنان در این ولایت بود. او به ما می‌گوید: «فوتبال برای من فقط ورزش نبود، زندگی بود. وقتی در میدان می‌دویدم، احساس می‌کردم آزاد هستم و می‌توانم خود واقعی‌ام باشم.»

نفیسه از سال‌های نوجوانی به فوتبال علاقه‌مند شد و با وجود مخالفت‌های اطرافیان، تمریناتش را ادامه داد. وی اشاره می‌کند: «ما امکانات نداشتیم، زمین درست نداشتیم، اما دل‌مان پر از امید بود. فکر می‌کردیم آینده بهتر می‌شود.»

نفیسه وفا در ادامه این گفت‌وگو توضیح می‌دهد که پس از بازگشت طالبان، همه چیز در یک لحظه فرو ریخت. «یک روز گفتند دیگر تمرین نکنید، فوتبال زنان تمام شد. لباس‌هایم را پنهان کردم، کفش‌هایم را کنار گذاشتم و انگار بخشی از وجودم را دفن کردم. بسیاری از هم‌تیمی‌هایم به خارج از کشور رفتند یا دچار افسردگی شدید شدند. من تلاش دارم راهی برای زنده نگه داشتن روح ورزش در زندگی‌اش پیدا کنم.»

امروز نفیسه وفا به‌طور پنهانی در خانه ورزش می‌کند و گاهی به دختران نوجوان فامیلش تمرینات ساده بدنی یاد می‌دهد. نامبرده افزود: «نمی‌توانم فوتبال را فراموش کنم، حتی اگر میدان و تیم نداشته باشم. به دختران می‌گویم قوی باشند، حتی اگر روزی نتوانند آشکارا بازی کنند.»

نفیسه مانند زنان در بند افغانستان و سایر جوامع امیدوار است: «روزی دوباره شرایط تغییر کند و دختران افغانستان بتوانند آزادانه به میدان‌های ورزشی برگردند. داستان زندگی من، مانند صدها زن فوتبالیست دیگر، نشان‌دهنده رویاهای ناتمام، مقاومت خاموش و امیدی است که با وجود سرکوب، هنوز در دل زنان افغانستان زنده مانده است.»