حنان حارت

مراكش- در جنوب‌غرب مراکش، منطقه سوس ماسه از دشت‌های ساحلی تا مناطق کوهستانی امتداد دارد؛ مناطقی که روستاهای پراکنده در آن قرار گرفته‌اند. فاصله برخی سکونتگاه‌ها از شهرها و مراکز خدماتی، چالش‌های روزمره‌ای برای ساکنان ایجاد کرده و زنان بیش از دیگران با دشواری رفت‌وآمد، دسترسی به آموزش و خدمات و مشارکت در زندگی عمومی روبه‌رو هستند.

در چنین شرایطی، مسیر ورود زنان به فعالیت سیاسی پیچیده‌تر است؛ زیرا مسئله تنها رسیدن به صندوق‌های رأی یا نامزدی در انتخابات نیست، بلکه از امکان حضور در عرصه عمومی و برخورداری از ابزارهای لازم برای مشارکت و اثرگذاری آغاز می‌شود.

در منطقه سوس ماسه، تجربه فضمه ایزوران، نماینده پارلمانی این منطقه، نمونه‌ای از حضور زنی است که از فعالیت‌های انتخاباتی و محلی به نهاد قانون‌گذاری راه یافته است. او به این خبرگزاری می‌گوید توانمندسازی زنان نباید تنها به قرار گرفتن نام آنان در فهرست‌های انتخاباتی یا دریافت یک کرسی در شورای منتخب محدود شود، بلکه باید آموزش، حمایت و همراهی و همچنین آشنایی با عرصه سیاسی و نهادهایی را که در آن فعالیت می‌کنند، دربرگیرد.

او معتقد است زنان باید با اصول اولیه فعالیت سیاسی آشنا باشند تا بتوانند نقش خود را در نهادها ایفا کنند. به گفته او، حضور زنان در شوراهای محلی، تعاونی‌ها و دیگر عرصه‌های محلی نباید صرفاً نمادین باشد، بلکه باید به مشارکت واقعی آنان در بحث درباره مسائل و اثرگذاری بر تصمیم‌ها تبدیل شود.

فضمه ایزوران می‌گوید در جریان فعالیت‌های محلی خود با زنان منتخب در مناطق کوهستانی دیدار کرده است که توانسته‌اند در مسائل مرتبط با ساکنان مداخله کنند، از نیازهای زنان دفاع کنند و در برابر برخی تصمیم‌ها یا طرح‌هایی که با اولویت‌های جوامع محلی آنان همخوانی نداشته، نقش داشته باشند.

از نگاه او، این تجربه‌ها اهمیت حضور زنان در نهادهای محلی را نشان می‌دهد؛ نه فقط به عنوان اعضای شوراهای منتخب، بلکه به عنوان کنشگرانی که می‌توانند مسائل جوامع خود را مطرح و در نهادها از آنها دفاع کنند.

 

کوهستان؛ توسعه و مشارکت سیاسی

فضمه ایزوران مشارکت زنان در زندگی سیاسی را مستقیماً مرتبط با شرایط زندگی آنان می‌داند. در مناطق کوهستانی، فاصله روستاها از شهرها، دشواری رفت‌وآمد، کمبود خدمات درمانی و آموزشی و ضعف زیرساخت‌ها، موانعی بر سر راه حضور زنان در عرصه عمومی و مشارکت سیاسی ایجاد می‌کند.

او توسعه مناطق کوهستانی را در مرکز این بحث قرار می‌دهد و بر ضرورت بهبود جاده‌ها و مسیرهای ارتباطی، توسعه زیرساخت‌های اساسی و تقویت مراکز و خدمات درمانی تأکید می‌کند؛ از جمله تأمین پزشک در مناطقی که با کمبود خدمات پزشکی مواجه‌اند.

به گفته او، مناطق کوهستانی همچنین به قوانین و سیاست‌های عمومی متناسب با شرایط خاص خود نیاز دارند. او از ضرورت تدوین آنچه «قانون ویژه مناطق کوهستانی» می‌نامد و اجرای برنامه‌های توسعه‌ای متناسب با نیازهای ساکنان این مناطق سخن می‌گوید.

او تأکید می‌کند مسئولیت فراهم کردن زمینه مشارکت زنان تنها بر عهده خود آنان نیست و احزاب سیاسی نیز باید به مناطق محل زندگی زنان بروند و امکان مشارکت را برای آنان فراهم کنند.

فضمه ایزوران خواستار تقویت حضور احزاب سیاسی در مناطق کوهستانی و همکاری آنها با انجمن‌های فعال و جنبش‌های زنان در سطح محلی است تا از طریق آموزش و همراهی، امکان تداوم فعالیت سیاسی زنان فراهم شود.

او می‌گوید شماری از زنان وارد عرصه سیاسی می‌شوند، اما شرایط لازم برای ادامه فعالیت را پیدا نمی‌کنند و در نتیجه، فعالیت سیاسی برای برخی از آنان به تجربه‌ای موقت تبدیل می‌شود، نه مسیری مستمر.

 

آموزش و تعاونی‌ها؛ دروازه ورود به عرصه عمومی

فضمه ایزوران معتقد است توانمندسازی سیاسی زنان مدت‌ها پیش از انتخابات آغاز می‌شود. آموزش، مهارت‌آموزی، فعالیت‌های مدنی و حضور در تعاونی‌ها می‌توانند پلی به سوی عرصه عمومی و سیاسی باشند؛ زیرا به زنان امکان می‌دهند دانش و تجربه کسب کنند، ارتباط برقرار کنند و از منافع جمعی دفاع کنند.

او تأکید می‌کند زنان به ابزارهای ساده و قابل‌دسترسی برای شناخت قوانین، نهادها و سازوکارهای تصمیم‌گیری نیاز دارند. از همین رو، پیشنهاد می‌کند محتوای قوانین مرتبط با فعالیت شوراهای محلی ساده‌تر و با روش‌هایی در دسترس زنان ارائه شود؛ از جمله از طریق توضیح قوانین به زبان آمازیغی و عربی مراکشی و استفاده از ویدئو و رسانه‌های دیجیتال برای انتقال اطلاعات حقوقی.

این مسئله در مناطقی که زنان با موانعی مانند محدودیت آموزشی، زبانی یا فاصله جغرافیایی از نهادها روبه‌رو هستند، اهمیت بیشتری دارد. از نگاه ایزوران، آشنایی با قانون تنها یک موضوع فنی نیست، بلکه یکی از ابزارهای مشارکت سیاسی است.

او همچنین تأکید می‌کند ورود به یک شورای منتخب لزوماً به معنای دسترسی به قدرت واقعی در آن شورا نیست. به گفته او، زنان باید در جایگاه‌های تصمیم‌گیری در شوراهای محلی حضور داشته باشند و نقششان به عضویت یا شرکت در جلسات محدود نشود.

از نظر او، زنان باید بتوانند در بحث‌ها مشارکت کنند، راهکار پیشنهاد دهند، بر اجرای تصمیم‌ها نظارت داشته باشند و در تعیین اولویت‌ها، بودجه‌ها و پروژه‌های محلی اثرگذار باشند.

 

ذهنیت مردسالار همچنان حضور دارد

فضمه ایزوران معتقد است احزاب سیاسی نیز باید با اشکال مختلف حذف و کنار گذاشتن زنان در ساختارهای حزبی مقابله کنند. او از تداوم دیدگاه‌هایی انتقاد می‌کند که توانایی زنان برای پذیرش مسئولیت سیاسی را زیر سؤال می‌برند، به‌ویژه زمانی که آنان از سطح محلی به سطح استانی، منطقه‌ای یا ملی می‌روند.

او می‌گوید ذهنیت مردسالار همچنان وجود دارد، هرچند نسبت به گذشته کاهش یافته است. به باور او، تغییر این ذهنیت به شکل‌گیری فرهنگ سیاسی جدیدی نیاز دارد که برای زنان، جوانان و نیروهای تازه‌نفس و متخصص فرصت بیشتری فراهم کند.

به گفته او، این تغییر باید از داخل احزاب آغاز شود؛ با فراهم کردن فرصت‌های عادلانه‌تر برای زنان در نامزدی‌ها و پذیرش مسئولیت‌ها و پرهیز از اعمال شرایط و معیارهای سخت‌گیرانه‌تر برای زنان نسبت به مردان.

با این حال، ایزوران معتقد است تغییر نگرش‌ها تنها از طریق قانون یا سازوکارهای انتخاباتی ممکن نیست و باید با آموزش و حمایت مستمر از زنانی که وارد عرصه سیاسی می‌شوند همراه باشد.

او نقش زنان منتخب در مناطق کوهستانی را نیز تنها به فعالیت‌های معمول نهادی محدود نمی‌کند و به نقش آنان در مواجهه با بحران‌های اجتماعی و حوادث طبیعی در مناطق محل زندگی‌شان اشاره می‌کند.

به گفته فضمه ایزوران، در فاصله سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱، زنان منتخب در شماری از مناطق کوهستانی در ارتباط با خانواده‌های آسیب‌دیده، جمع‌آوری اطلاعات درباره نیازهای آنان و رساندن کمک‌ها و خدمات مشارکت داشتند.

از نگاه او، این تجربه‌ها اهمیت حضور زنان در نهادهای محلی را نشان می‌دهد؛ زیرا نزدیکی به مردم و شناخت جزئیات زندگی روزمره می‌تواند به زنان منتخب امکان دهد نیازهایی را شناسایی کنند که همیشه در آمار و داده‌های رسمی دیده نمی‌شوند.