تیرِ مرگ در ایران؛ از اعدام ۱۰۹ زندانی تا شلیک به کودکان، کولبران و تداوم فشار بر خانوادههای دادخواه
در هفتهای که با موج تازه اعدامها و خونریزی در ایران همراه بود، اجرای احکام اعدام در کنار کشته شدن کولبران، یک کودک کورد، شهروندان بلوچ و تداوم خودداری از تحویل پیکر جانباختگان، بار دیگر ابعاد تشدید سرکوب و نقض گسترده حقوق بشر را آشکار کرد.
مرکز خبر- همزمان با انتشار آمار اجرای حکم اعدام دستکم ۱۰۹ زندانی در زندانهای ایران طی ماه ژوئن، موج تازهای از گزارشهای حقوق بشری تصویری نگرانکننده از تشدید سرکوب در ایران ارائه میدهد؛ از افزایش اعدامها و انتقال مخفیانه زندانیان در معرض اعدام بدون اطلاع خانوادهها گرفته تا کشتار کولبران، سوختبران و شهروندان بلوچ، خودداری از تحویل پیکر جانباختگان به خانوادهها و افزایش فشار بر خانوادههای دادخواه؛ روندی که در سایه سکوت بخش بزرگی از جامعه جهانی همچنان ادامه دارد.
افزایش نگرانکننده اعدامها؛ ۱۰۹ زندانی در یک ماه
بررسی آمارهای حقوق بشری نشان میدهد طی ماه ژوئن ۲۰۲۶ دستکم ۱۰۹ زندانی، از جمله پنج زندانی سیاسی، در زندانهای جمهوری اسلامی ایران اعدام شدهاند. این رقم در مقایسه با ماه مشابه سال گذشته که دستکم ۹۹ زندانی اعدام شده بودند، حدود ۱۰ درصد افزایش را نشان میدهد.
اعدامها تنها به یک یا دو زندان محدود نبوده و در زندانهای مختلف ایران از جمله عادلآباد شیراز، دیزلآباد کرماشان، کاشان، سمنان و سبزوار اجرا شده است؛ موضوعی که نشان میدهد مجازات اعدام همچنان بهعنوان یکی از اصلیترین ابزارهای سرکوب در سراسر کشور مورد استفاده قرار میگیرد.
در روزهای اخیر نیز حکم اعدام یک زندانی در زندان عادلآباد شیراز، یک زندانی در زندان کاشان، یک زندانی در زندان دیزلآباد کرماشان و چهار زندانی دیگر در زندانهای کاشان، سمنان و سبزوار به اتهام غیرسیاسی به اجرا درآمد.
انتقال مخفیانه زندانیان؛ خانوادهها در بیخبری
همزمان با افزایش شمار اعدامها، گزارشهای متعددی از انتقال زندانیان محکوم به اعدام بدون اطلاع خانوادهها یا حتی بدون اطلاع قبلی خود زندانیان منتشر شده است؛ روشی که در سالهای اخیر به یکی از شیوههای رایج اجرای احکام اعدام در جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
این روند، علاوه بر سلب حق ملاقات آخر، خانوادهها را در شرایطی از اضطراب و بیخبری دائمی قرار داده و آنان را در معرض فشارهای روانی شدید قرار میدهد. بسیاری از خانوادهها تنها پس از اجرای حکم یا از طریق منابع غیررسمی از سرنوشت عزیزان خود مطلع میشوند.
از مریوان تا سروآباد؛ مرزهای کوردستان همچنان میدان تیر
همزمان با موج اعدامها، مناطق مرزی کوردستان نیز شاهد ادامه شلیک مستقیم نیروهای نظامی به کولبران و شهروندان بوده است.
در مریوان، یک کولبر ۱۸ ساله اهل روستای دوماله هنگام کولبری در ارتفاعات مرزی با شلیک مستقیم نیروهای هنگمرزی کشته شد. او دومین کولبری بود که تنها طی چهار روز جان خود را بر اثر تیراندازی این نیروها از دست داد.
در حادثهای دیگر در ارتفاعات مرزی منطقه نیز یک کولبر دیگر با شلیک نیروهای نظامی کشته شد.
در سروآباد نیز نیروهای هنگمرزی مستقر در روستای درکی بدون هشدار قبلی خودروی یک خانواده کورد را هدف گلوله قرار دادند که در نتیجه آن کودک ۱۵ ساله، جان باخت و پدرش به شدت زخمی شد.
سراوان؛ یک ماه انتظار برای تحویل پیکر عزیزان
یکی از تکاندهندهترین موارد نقض حقوق بشر در روزهای گذشته به شهرستان سراوان بازمیگردد. پس از گذشت ۳۰ روز از کشته شدن چهار شهروند بلوچ در جریان عملیات نیروهای نظامی و امنیتی، تنها پیکر یکی از جانباختگان به خانوادهاش تحویل داده شد؛ اما سه پیکر دیگر همچنان در اختیار نهادهای امنیتی باقی مانده و خانوادههای آنان همچنان در انتظار پایان این بلاتکلیفی هستند.
خانوادهها طی هفتههای گذشته بارها به نهادهای مسئول مراجعه کرده و حتی ریشسفیدان و معتمدان منطقه نیز برای پیگیری موضوع وارد عمل شدهاند، اما همچنان پاسخی درباره زمان تحویل پیکرها دریافت نکردهاند.
کارشناسان حقوق بشر تأکید میکنند خودداری از تحویل اجساد، افزون بر نقض کرامت انسانی، نوعی مجازات جمعی علیه خانوادهها و ابزاری برای ایجاد رعب و جلوگیری از برگزاری مراسم سوگواری و دادخواهی است.
خانوادههای دادخواه؛ هدف دائمی فشارهای امنیتی
در کنار افزایش اعدامها، خانوادههای دادخواه همچنان یکی از اصلیترین اهداف فشارهای امنیتی جمهوری اسلامی هستند.
در بسیاری از پروندهها، خانوادههایی که خواهان اطلاع از سرنوشت عزیزان خود، تحویل پیکرها یا برگزاری مراسم سوگواری هستند با تهدید، احضار، بازجویی و فشارهای امنیتی روبهرو میشوند.
امتناع از تحویل پیکر جانباختگان، محدود کردن مراسم خاکسپاری، جلوگیری از برگزاری آیینهای سوگواری و تحت فشار قرار دادن بازماندگان، به الگویی ثابت در برخورد با خانوادههای دادخواه تبدیل شده است؛ سیاستی که هدف آن جلوگیری از شکلگیری مطالبه عدالت و خاموش کردن صدای قربانیان عنوان میشود.
بلوچستان؛ از کشته شدن شهروندان تا حمله به سوختبران
در بلوچستان نیز خشونت ساختاری همچنان ادامه دارد. در شهرستان راسک، گزارشها از شلیک مستقیم نیروهای لباسشخصی به خودروهای سوختبران بدون هشدار قبلی حکایت دارد. منابع محلی همچنین از درخواست مبالغ سنگین برای آزادسازی خودروهای توقیفشده خبر دادهاند؛ اقدامی که فشار اقتصادی مضاعفی بر خانوادههای محروم وارد کرده است.
در حملات نظامی آمریکا طی روزهای ۱۷ و ۱۸ تیر نیز دستکم سه شهروند بلوچ جان خود را از دست دادند و دهها نفر دیگر مجروح شدند. در سیریک دو صیاد بلوچ کشته شدند و در ایرانشهر نیز یکی از کارکنان فرودگاه جان باخت. همچنین در چابهار، پروین سپاهی، زن بلوچ ساکن محله جنگلوک، بر اثر انفجار و اصابت مهمات جان خود را از دست داد و اعضای خانوادهاش زخمی شدند.
گستره سرکوب؛ از شیراز تا کرماشان
مجموعه رویدادهای چند روز اخیر نشان میدهد دامنه نقض حقوق بشر تنها به یک منطقه محدود نیست و شهرهای شیراز، ایلام، مریوان و کرماشان روژهلات، کاشان، سمنان، سبزوار، سراوان، تفتان، زاهدان، راسک، ایرانشهر، سیریک، جاسک، کنارک، چابهار و هر یک شاهد نمونهای از اعدام، کشتار شهروندان، تیراندازی نیروهای نظامی، یا نقض حقوق خانوادههای قربانیان بودهاند.
سکوت جامعه جهانی؛ عامل تداوم چرخه سرکوب
فعالان حقوق بشر معتقدند افزایش شمار اعدامها، کشتار کولبران، سوختبران و شهروندان، انتقال مخفیانه زندانیان محکوم به اعدام، خودداری از تحویل پیکر جانباختگان و اعمال فشار مستمر بر خانوادههای دادخواه، در شرایطی ادامه یافته که واکنش جامعه جهانی متناسب با ابعاد این نقضهای گسترده حقوق بشر نبوده است.
به باور ناظران، نبود فشار مؤثر و پاسخگویی بینالمللی، این پیام را به جمهوری اسلامی منتقل کرده که هزینه سیاسی چنین اقداماتی ناچیز است؛ موضوعی که میتواند به تداوم چرخه اعدام، سرکوب، بیکیفرمانی و افزایش فشار بر خانوادههایی بینجامد که تنها خواستهشان دانستن حقیقت، تحویل پیکر عزیزانشان و دستیابی به عدالت است.