مهتاب شریفی

اورمیه- در پی انتشار خبرهای اولیه مرگ ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور ایران، اختلالات شدیدی در اینترنت ایران مشاهده شد که از جمله این اختلالات می‌توان به کاهش شدید استفاده از فضای آدرس ۶IPv  اشاره کرد. طبق گزارش کلادفلر، در حدود ساعت ۱۹ روز ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳، شبکه‌های ارایه اینترنت در ایران تقریباً تمامی فضای آدرس ۶IPv خود را متوقف کردند. این توقف باعث کاهش استفاده از ۶IPv از ۱۵-۲۰٪ به ۲٪ شد و اختلالات زیادی در اینترنت ایجاد کرد. این مشکل بیشتر روی همراه اول و مخابرات تأثیر گذاشت و آسیاتک نیز در مسدود کردن آی‌پی‌های کلادفلر نقش بسزایی داشت.

مسدود کردن آدرس‌های ۶IPv و به طور کلی محدود کردن آی‌پی‌های اینترنتی توسط دولت ایران، تاثیرات گسترده‌ای بر ارتباطات آنلاین گذاشته است. این اقدامات موجب از کار افتادن بسیاری از وی‌پی‌ان‌ها و سایر ابزارهای دور زدن فیلترینگ شده است که به نوبه خود دسترسی به شبکه‌های اجتماعی و سایر سایت‌های مسدود شده را برای کاربران به شدت دشوار کرده است. کاهش شدید استفاده از ۶IPv ، که از ۱۵-۲۰٪ به ۲٪ رسیده، نشان‌دهنده این محدودیت‌ها و مشکلات گسترده در دسترسی آزاد به اطلاعات و خدمات آنلاین است.

 

تاریخچه سانسور اینترنت در ایران

دولت ایران در هرگونه موضوعات اجتماعی و سیاسی که احساس کند واکنش شهروندان را در پی خواهد داشت، اقدام به بستن راه‌های ارتباطی و بخصوص اینترنت و شبکه‌های اجتماعی می‌کند. در چند سال گذشته، با وجود پیشرفت روزافزون در دنیا برای دسترسی به اینترنت و اطلاعات آزاد، جمهوری اسلامی روز به روز بر تشدید سانسور و محدود کردن اینترنت افزوده است. در ایران، همه شبکه‌های اجتماعی مهم و کاربردی از جمله تلگرام، اینستاگرام، فیسبوک، تویتر و یوتیوب فیلتر هستند و دولت ایران چند پیام‌رسان در بستر اینترنت ایجاد کرده است که در آنها نیز اقدام به جاسوسی از شهروندان می‌کند و بسیاری از برنامه‌های دولتی اکنون توسط اسکنرهای ویروس، بدافزار شناخته می‌شوند.

 

هزینه‌های اضافی برای شهروندان

شهروندان برای دورزدن فیلترینگ اقدام به خرید VPN می‌کنند که به صورت میانگین هر شهروند بیش از یکصد هزار تا دویست هزار تومان برای خرید VPN در ماه هزینه می‌کند و این به معنی تحمیل هزینه‌های گزاف به شهروندان است. این در حالی است که اکثر شهروندان با فقر مطلق دست و پنجه نرم می‌کنند. همچنین، دولت ایران استفاده از اینترنت را روز به روز گران‌تر کرده و به طور رسمی اعلام کرده که هزینه استفاده از اینترنت جهانی نسبت به اینترنتی که فقط در ایران باشد چند برابر گران‌تر است.

 

گفت‌وگو با کارشناس IT

برای درک بهتر این وضعیت و تحلیل دقیق‌تر آن، با مهسا.ف کارشناس IT گفت‌وگویی انجام دادیم.

به نظر شما، آیا دلیل اصلی وضعیت نامطلوب اینترنت در ایران تحریم‌ها است یا عوامل دیگری از جمله فیلترینگ دخیل هستند؟

هر چند تحریم‌ها نقش مهمی در مشکلات زیرساختی اینترنت در ایران ایفا می‌کنند، اما اصلی‌ترین دلیل وضعیت نامطلوب اینترنت در ایران، سیاست‌های شدید فیلترینگ و کنترل اطلاعات توسط دولت است. جمهوری اسلامی ایران با اعمال محدودیت‌های گسترده بر دسترسی به اینترنت و فیلتر کردن سایت‌ها و خدمات مختلف، عملاً دسترسی آزاد به اطلاعات را برای شهروندان محدود کرده است. هدف اصلی این سیاست‌ها، جلوگیری از دسترسی آزاد به اطلاعات و کنترل جریان‌های اطلاعاتی است که ممکن است مخالف دیدگاه‌های جمهوری اسلامی باشد.

 

چگونه سیاست‌های فیلترینگ دولت بر دسترسی به اینترنت تأثیر گذاشته است؟

سیاست‌های فیلترینگ دولت ایران تأثیرات گسترده‌ای بر دسترسی به اینترنت داشته است. بسیاری از سایت‌ها و خدمات اینترنتی مهم و کاربردی مانند تلگرام، اینستاگرام، فیسبوک، توییتر و یوتیوب فیلتر هستند و شهروندان نمی‌توانند به راحتی به این پلتفرم‌ها دسترسی پیدا کنند. این مسئله نه تنها باعث محدودیت در دسترسی به اطلاعات و ارتباطات شده، بلکه موجب افزایش هزینه‌های استفاده از اینترنت از طریق خرید فیلترشکن‌ها نیز منجر شده است.

 

تأثیرات این فیلترینگ بر جامعه و اقتصاد چگونه است؟

فیلترینگ شدید و محدودیت‌های اینترنتی تأثیرات منفی زیادی بر جامعه و اقتصاد ایران داشته است. از یک سو، شهروندان از دسترسی به اطلاعات و خدمات آنلاین محروم شده‌اند که این مسئله بر آگاهی و آموزش عمومی تأثیر منفی گذاشته است. از سوی دیگر، کسب‌وکارهای آنلاین و شرکت‌هایی که به اینترنت وابسته هستند، با مشکلات جدی مواجه شده‌اند. این کسب‌وکارها نمی‌توانند به راحتی خدمات خود را به مشتریان ارائه دهند و این مسئله باعث کاهش درآمد و افزایش نارضایتی مشتریان شده است.

 

دولت ایران چه دلایلی برای اعمال این محدودیت‌ها ارائه می‌دهد و چقدر این دلایل قابل قبول هستند؟

دولت ایران اغلب دلایلی مانند امنیت ملی، جلوگیری از انتشار اطلاعات نادرست و حفظ ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی بر اساس ایدولوژی ارتجاعی خود را برای اعمال این محدودیت‌ها مطرح می‌کند. با این حال، این دلایل بیشتر بهانه‌ای برای کنترل جریان‌های اطلاعاتی و جلوگیری از دسترسی آزاد به اطلاعات است. در واقع، هدف اصلی این سیاست‌ها حفظ کنترل دولت بر اطلاعات و جلوگیری از هرگونه مخالفت و انتقاد عمومی است.

 

چگونه فیلترینگ و محدودیت‌های اینترنتی بر وضعیت زنانی که در سال‌های گذشته با باز کردن آنلاین شاپ در بستر اینستاگرام و تلگرام فعالیت می‌کردند، تأثیر منفی گذاشته است؟

فیلترینگ و محدودیت‌های اینترنتی تأثیرات بسیار منفی بر وضعیت زنانی داشته است که در سال‌های گذشته با باز کردن آنلاین شاپ در بستر اینستاگرام و تلگرام فعالیت می‌کردند. بسیاری از این زنان به دلیل محدودیت‌های اجتماعی و نداشتن سرمایه کافی، اقدام به ایجاد صفحات در شبکه‌های اجتماعی کرده بودند تا بتوانند از طریق این بسترها به فعالیت اقتصادی پرداخته و به استقلال مالی و تأمین معاش زندگی خود دست یابند. جمهوری اسلامی با اعمال سیاست‌های فیلترینگ و مسدود کردن این شبکه‌ها، ضربات سختی به این قشر وارد کرده است. زنان کارآفرین که در اینستاگرام و تلگرام به فروش محصولات خود مشغول بودند، با محدود شدن دسترسی به این پلتفرم‌ها، بخش عظیمی از مشتریان خود را از دست داده‌اند و این مسئله به کاهش درآمد و حتی تعطیلی بسیاری از این کسب‌وکارها منجر شده است. علاوه بر این، باید در نظر داشت که پس از قیام ژن، ژیان، آزادی، بسیاری از زنان فعال در شبکه‌های اجتماعی به دادگاه‌ها احضار شدند و مجبور به بستن صفحات خود به دلیل رعایت نکردن پوشش اجباری شدند. این فشارهای اجتماعی و قانونی، همراه با محدودیت‌های فنی فیلترینگ، وضعیت اقتصادی و اجتماعی زنان کارآفرین را به شدت تحت تأثیر قرار داده و آنها را در موقعیت بسیار دشواری قرار داده است. در نتیجه، فیلترینگ و محدودیت‌های اینترنتی نه تنها مانع از دسترسی آزاد به اطلاعات و ارتباطات شده است، بلکه به طور مستقیم و غیرمستقیم بر زندگی و معیشت زنانی که از این بسترها برای فعالیت اقتصادی استفاده می‌کردند، تأثیر منفی گذاشته است.