مرکز خبر- گزارش تازه بخش زنان سازمان ملل متحد نشان می‌دهد افغانستان به یکی از معدود کشورهای جهان تبدیل شده که نه تنها زنان هیچ جایگاهی در ساختارهای رسمی قدرت ندارند، بلکه حتی آمار قابل استنادی از حضور آنان در نهادهای سیاسی نیز وجود ندارد؛ وضعیتی که پیامد مستقیم حذف سیستماتیک زنان از عرصه عمومی پس از بازگشت طالبان به قدرت ارزیابی می‌شود.

 

افغانستان؛ کشوری خارج از آمار جهانی مشارکت سیاسی زنان

گزارش سال ۲۰۲۶ بخش زنان سازمان ملل متحد با عنوان «زنان در سیاست» که وضعیت مشارکت زنان در ساختارهای قدرت سیاسی ۱۹۰ کشور جهان را بررسی کرده، تصویری نگران‌کننده از وضعیت افغانستان ارائه می‌دهد. بر اساس این گزارش، افغانستان در کنار گینه و میانمار در گروه کشورهایی قرار گرفته که به دلیل شرایط استثنایی یا نبود داده‌های قابل دسترس، امکان ارزیابی میزان حضور زنان در ساختارهای سیاسی آن‌ها وجود ندارد.

قرار گرفتن نام افغانستان در این فهرست، تنها به معنای نبود اطلاعات آماری نیست، بلکه بازتاب حذف کامل زنان از نظام سیاسی و فقدان نهادهای منتخب و پاسخگو در این کشور است؛ موضوعی که از نگاه نهادهای بین‌المللی، یکی از عمیق‌ترین اشکال محرومیت سیاسی زنان در جهان به شمار می‌رود.

 

پارلمانی که دیگر وجود ندارد؛ زنان نیز از فهرست حذف شدند

بر اساس یافته‌های این گزارش، میانگین حضور زنان در پارلمان‌های جهان به ۲۷.۴ درصد رسیده است؛ رقمی که هرچند هنوز با برابری جنسیتی فاصله دارد، اما نشان‌دهنده روند رو به رشد مشارکت زنان در بسیاری از کشورهاست.

افغانستان اما به دلیل انحلال پارلمان پس از تسلط طالبان و نبود هرگونه اطلاعات رسمی درباره ساختار قانون‌گذاری، اساساً در رتبه‌بندی جهانی حضور زنان در مجالس قانون‌گذاری قرار نگرفته است. این در حالی است که پیش از سقوط دولت پیشین در سال ۲۰۲۱، زنان حدود ۲۷ درصد کرسی‌های مجلس نمایندگان را در اختیار داشتند؛ معادل ۶۸ کرسی از مجموع ۲۵۰ کرسی که مطابق قانون اساسی برای آنان در نظر گرفته شده بود.

کارشناسان معتقدند حذف پارلمان و کنار گذاشتن کامل زنان از فرآیند قانون‌گذاری، افغانستان را از مسیر مشارکت سیاسی که طی دو دهه گذشته به تدریج شکل گرفته بود، به طور کامل خارج کرده است.

 

حذف زنان از کابینه و تمام مراکز تصمیم‌گیری

گزارش سازمان ملل همچنین نشان می‌دهد افغانستان در بخش مربوط به حضور زنان در کابینه‌های دولتی نیز از فهرست کشورهای دارای آمار حذف شده است. در این بخش، افغانستان در کنار کره شمالی و میانمار قرار گرفته؛ کشورهایی که اطلاعات قابل اتکایی درباره حضور زنان در سطوح عالی اجرایی آن‌ها وجود ندارد.

پس از بازگشت طالبان به قدرت، تمامی وزارتخانه‌ها، نهادهای تصمیم‌گیر، شوراها و ساختارهای اجرایی عملاً از حضور زنان خالی شده‌اند و زنان هیچ نقشی در مدیریت سیاسی کشور ندارند. این وضعیت، افغانستان را به یکی از معدود کشورهای جهان تبدیل کرده که زنان در آن هیچ سهم رسمی در اداره حکومت و تصمیم‌گیری‌های کلان ندارند.

 

جهان به سوی افزایش مشارکت زنان حرکت می‌کند؛ افغانستان در مسیر معکوس

بر اساس این گزارش، رواندا با اختصاص ۶۳.۸ درصد کرسی‌های پارلمان به زنان همچنان در جایگاه نخست جهان قرار دارد. کوبا با ۵۷.۲ درصد و نیکاراگوئه با ۵۵ درصد نیز در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند؛ آماری که نشان می‌دهد بسیاری از کشورها در حال گسترش نقش زنان در عرصه سیاست هستند.

در سطح مدیریت عالی کشورها نیز هرچند شکاف جنسیتی همچنان محسوس است، اما روند حضور زنان ادامه دارد. طبق گزارش سازمان ملل، ۱۰.۶ درصد کشورهای جهان دارای رئیس دولت زن و ۱۰.۹ درصد دارای نخست‌وزیر زن هستند.

در مقابل، افغانستان نه تنها از این روند جهانی فاصله گرفته، بلکه به دلیل سیاست‌های محدودکننده طالبان، از بسیاری از شاخص‌های بین‌المللی مربوط به مشارکت سیاسی زنان نیز حذف شده است.

 

هشدار کارشناسان درباره انزوای سیاسی زنان افغانستان

کارشناسان حقوق بشر و فعالان حقوق زنان بارها هشدار داده‌اند که حذف کامل زنان از ساختار قدرت، صرفاً نقض حقوق نیمی از جمعیت افغانستان نیست، بلکه مشروعیت، شفافیت و کارآمدی نظام سیاسی را نیز به شدت تضعیف می‌کند.

به باور آنان، ادامه این روند موجب شده افغانستان به یکی از معدود کشورهای جهان تبدیل شود که زنان در آن هیچ نمایندگی رسمی در نهادهای قانون‌گذاری، اجرایی و تصمیم‌گیری ندارند. این وضعیت، شکاف افغانستان با استانداردهای جهانی حقوق بشر و روند رو به رشد مشارکت سیاسی زنان را بیش از هر زمان دیگری افزایش داده و نگرانی‌های بین‌المللی درباره آینده حقوق زنان در این کشور را تشدید کرده است.