مرکز خبر - سازمان گزارشگران بدون مرز (RSF) امروز دوشنبه ۲ نوامبر، هم‌زمان با روز جهانی پایان دادن به مصونیت از مجازات در جنایت علیه روزنامه‌نگاران، فهرست سال ۲۰۲۶ «شکارچیان آزادی مطبوعات» را منتشر کرد. این فهرست شامل ۳۳ فرد و نهاد است که به ارزیابی این سازمان، در جریان سال جاری با روش‌های مختلف به سرکوب رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران مستقل و محدود کردن حق دسترسی شهروندان به اطلاعات دست زده‌اند.
مهم‌ترین چهره تازه‌وارد این فهرست دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، است. گزارشگران بدون مرز می‌گوید ترامپ در کمتر از دو سال از آغاز دومین دوره ریاست‌جمهوری خود، با حملات سازمان‌یافته به رسانه‌های منتقد و تلاش برای تبدیل روزنامه‌نگاری به ابزار تبلیغات سیاسی، جایگاه خود را در این فهرست تثبیت کرده است. به گفته این سازمان، حملات دولت او به مطبوعات از اظهارات و فشارهای سیاسی فراتر رفته و به محدودیت‌های عملی و فیزیکی علیه روزنامه‌نگاران نیز گسترش یافته است. ایالات متحده در شاخص جهانی آزادی مطبوعات گزارشگران بدون مرز در سال ۲۰۲۶، رتبه ۶۴ را در میان ۱۸۰ کشور دارد.

حضور چهره‌ها و نهادهای خاورمیانه
در فهرست امسال، چندین چهره و نهاد مرتبط با خاورمیانه نیز حضور دارند. نیروهای مسلح اسرائیل در گروه «امنیتی» قرار گرفته‌اند؛ گروهی که گزارشگران بدون مرز آن را مرتبط با کشتار، حمله و زندانی کردن روزنامه‌نگاران می‌داند. این سازمان همچنین از ادامه سیاست‌های سرکوبگرانه دولت بنیامین نتانیاهو علیه روزنامه‌نگاران در غزه، کرانه باختری و لبنان سخن گفته است.
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، نیز در همین گروه قرار دارند. گزارشگران بدون مرز درباره حکومت عبدالفتاح السیسی به بازداشت روزنامه‌نگاران وب‌سایت حقیقت‌سنجی «متصدّش» و تعطیلی وب‌سایت خبری «مدی مصر» در هفته‌های منتهی به انتشار فهرست اشاره کرده است.
در گروه «حقوقی»، نام رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در کنار قاسم ژومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان، و مجموعه اقتصادی آدانی هند آمده است. این گروه به بازیگرانی اختصاص دارد که به گفته گزارشگران بدون مرز، از روندهای قضایی و قوانین برای تحت فشار قرار دادن رسانه‌ها و جرم‌انگاری فعالیت روزنامه‌نگاران استفاده می‌کنند. همچنین نام «هانیست‌ریپورتینگ»، نهاد مستقر در اسرائیل، در گروه «اجتماعی» قرار گرفته است؛ گروهی که به تضعیف اعتبار رسانه‌ها و دامن زدن به حملات و بی‌اعتمادی عمومی علیه روزنامه‌نگاری مستقل می‌پردازد.

پنج شیوه برای سرکوب روزنامه‌نگاری
گزارشگران بدون مرز فهرست امسال را در پنج گروه سیاسی، امنیتی، حقوقی، اقتصادی و اجتماعی تنظیم کرده است. این تقسیم‌بندی به شیوه‌های متفاوت محدودسازی مطبوعات اشاره دارد: استفاده از قدرت سیاسی و دستگاه دولت برای خاموش کردن رسانه‌ها، خشونت فیزیکی و زندانی کردن روزنامه‌نگاران، سوءاستفاده از قوانین و روندهای قضایی، فشار مالی بر رسانه‌ها و سازمان‌دهی حملات تبلیغاتی و دیجیتال علیه روزنامه‌نگاری مستقل.
در گروه سیاسی، علاوه بر ترامپ، نام ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دانیل اورتگا و روزاریو موریو در نیکاراگوئه، الکساندر لوکاشنکو در بلاروس و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، دیده می‌شود. در گروه اقتصادی نیز شرکت‌های آلفابت و متا، میلیاردرهایی چون بیدزینا ایوانیشویلی و ونسان بولوره و چهره‌هایی مانند ولادیمیر تاباک و ویلیام روتو معرفی شده‌اند. گزارشگران بدون مرز معتقد است تمرکز منابع تبلیغاتی و مالی و نفوذ بر بازار رسانه می‌تواند استقلال تحریریه‌ها را تضعیف کند.
در گروه اجتماعی، نام خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، نیز آمده است. بر اساس تحلیل گزارشگران بدون مرز، میلی تنها در فاصله ۴۷ روز، میان آوریل و می ۲۰۲۶، بیش از یک‌هزار و ۶۰۰ مطلب در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس علیه مطبوعات منتشر کرده است. ایلان ماسک، مارگاریتا سیمونیان، وب‌سایت «اوپ‌ایندیا» در هند و گردان مداخله ارتباطات سریع در بورکینافاسو نیز در همین گروه قرار گرفته‌اند.

حذف نام خامنه‌ای از فهرست امسال
یکی از تغییرات قابل توجه فهرست ۲۰۲۶، حذف نام چهار چهره‌ای است که در نسخه سال گذشته حضور داشتند: علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، ویکتور اوربان، نخست‌وزیر پیشین مجارستان، و الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور صربستان.

گزارشگران بدون مرز حذف خامنه‌ای را به کشته‌شدن او در حمله آمریکا در جریان جنگ با اسرائیل و ایالات متحده مرتبط دانسته و درباره مادورو به بازداشت و نگهداری او در زندانی فدرال در آمریکا اشاره کرده است. این سازمان همچنین شکست انتخاباتی اوربان و ووچیچ را از دلایل خروج آن‌ها از فهرست برشمرده است.
تیبو بروتَن، مدیرکل گزارشگران بدون مرز، این فهرست را به‌لحاظ لحن به جوایز طنزآمیز «تمشک طلایی» تشبیه کرده، اما تأکید کرده است که انتخاب افراد و نهادها بر پایه اقدامات و عملکرد آن‌ها در هدف قرار دادن رسانه‌ها صورت گرفته است. او می‌گوید پشت آمارها و عقب‌گردهای آزادی مطبوعات، مسئولیت افراد و نهادهای مشخصی قرار دارد و هدف مشترک این بازیگران، جلوگیری از انجام وظیفه روزنامه‌نگاران و محروم کردن شهروندان از دسترسی به اطلاعات مستقل است.
گزارشگران بدون مرز تأکید کرده است که این فهرست مکمل شاخص جهانی آزادی مطبوعات این سازمان است: شاخص وضعیت آزادی رسانه‌ها را در کشورها ارزیابی می‌کند، اما فهرست «شکارچیان» تلاش دارد افراد و نهادهای مسئول در تضعیف آن را مشخص کند. این سازمان می‌گوید معرفی این بازیگران و مستندسازی روش‌های آن‌ها، تلاشی برای جلوگیری از عادی‌سازی حملات علیه روزنامه‌نگاری است.