روایت یک صدای قدیمی از موسیقی کوردی؛ خَلات خالد دلیر از کودکی تا کناره‌گیری از خوانندگی
خَلات خالد دلیر، خواننده نسل قدیم موسیقی کوردی، از آغاز فعالیت هنری، تأثیر پدرش و محدودیت‌هایی می‌گوید که سرانجام او را از خوانندگی دور کرد.
شلير كويی
کویه- هنر در تاریخ ملت كورد همواره زبان بیان درد، عشق و مقاومت بوده است. در میان هنرمندانی که در تاریخ هنر كوردی و موسیقی فولکلور این سرزمین اثری از خود بر جای گذاشته‌اند، هنرمند خَلات خالد دلير جایگاه ویژه‌ای دارد. او فعالیت هنری خود را در دوره‌ای حساس آغاز کرد و با صدای زلال و اصیل خود توانست جایگاهش را در عرصه هنر تثبیت کند. در این گزارش، نگاهی داریم به مراحل زندگی و فعالیت هنری او و موانعی که در این مسیر با آنها روبه‌رو شده است.
آغاز فعالیت و تأثیر خانواده
خَلات خالد دلیر به‌دلیل حمایت مستمر پدرش توانست این مسیر را ادامه دهد و توانایی‌های خود را پرورش دهد. او در دهه ۱۹۸۰ چندین اثر ارزشمند را به آرشیو هنر كوردی افزود. آغاز فعالیت هنری خَلات به همین دهه بازمی‌گردد. او در خانواده‌ای هنری و ادبی پرورش یافت؛ پدرش آهنگساز، شاعر، ادیب و صاحب صدایی خوش بود و در سال‌های نخست، مشوق اصلی او برای ورود به دنیای هنر و خوانندگی بود.
مسیر هنری خَلات خالد دلیر البته بدون دشواری و مانع نبود. در دوره حکومت پیشین عراق، به‌دلیل شرایط سیاسی و اجتماعی، انتشار یا دریافت مجوز برای آثار هنری او به‌آسانی امکان‌پذیر نبود. حتی در مقطعی، ترانه معروف «بهاره» که مضمونی میهنی داشت، ممنوع شد و این موضوع مشکلات و محدودیت‌های مختلفی برای او ایجاد کرد. با وجود همه این موانع و دشواری‌ها، او تسلیم نشد و به فعالیت خود در عرصه هنر و حفظ اصالت كوردی ادامه داد.
نخستین ترانه «بهاره بهاره» بود؛ ترانه‌ای که حکومت بعث ممنوع کرد
خَلات خالد دلیر درباره آغاز فعالیت هنری خود به ما گفت: «اکنون در سلیمانی زندگی می‌کنم. آغاز فعالیت هنری‌ام با ترانه «بهاره بهاره» بود که پدرم آن را برایم ساخته بود. می‌خواستیم آن را با استاد انور قَرَداغی ضبط کنیم، اما حکومت وقت با این ترانه‌ها موافقت نکرد. بعدتر، در اوایل دهه ۱۹۸۰ و هم‌زمان با جنگ ایران و عراق، ترانه «بهاره بهاره» را با «گروه موسیقی کودکان بیخود» ضبط کردیم. دلیل ممنوعیت آن این بود که پدرم شعر ترانه را نوشته بود و همچنین متوجه شده بودند که این شعر برای دوره فروپاشی یا انحلال سیاسی کورد نوشته شده است. حکومت متوجه شده بود که منظور شعر، بهار نیست، بلکه آن رویداد است. اما با آغاز جنگ ایران و عراق، شرایط تغییر کرد. خوش‌شانس بودیم که فردی پیدا شد و ترانه را ضبط کرد. پس از آن، ترانه از تلویزیون کرکوک پخش شد.»
او همچنین درباره فعالیت‌های خود در اواخر دهه ۱۹۸۰ گفت: «در اواخر دهه هشتاد، ترانه «ای قُمری» را نیز با گروه موسیقی کرکوک مونتاژ کردیم. پدرم و شوکت رشید هم در آن حضور داشتند. ترانه «ای قُمری» را برای اجرای «اَگریمان» ضبط کردیم.
دو ترانه دیگر هم دارم؛ یکی را با گروه موسیقی کودکان بیخود اجرا کردم و دیگری روی صحنه بود. چند بار هم در جشنواره «طایر توفیق» اجرا داشتم و ترانه‌هایم را تکرار کردم. در بیشتر جشنواره‌ها و همچنین روی صحنه، ترانه «اَژین اَژین» را اجرا کرده‌ام، اما این ترانه ضبط نشده است. نمی‌دانم شاید نزد برخی افراد ضبط شده باشد، اما من آن را ندیده‌ام. تنها روی صحنه، ترانه «اَژین، به‌سوی صلح، به‌سوی آزادی» را خوانده‌ام.»
خَلات خالد همچنین با اشاره به اینکه پدرش آهنگساز، ادیب و شاعر بوده است، گفت: «پدرم صدای خوبی هم داشت و آواز می‌خواند. به همین دلیل از کودکی با من کار می‌کرد. او می‌گفت صدای خوبی داری و به من کمک کرد تا در همان مسیری که آغاز کرده بودم ادامه دهم. آن زمان هشت ساله بودم.»
«خوانندگان خوب و توانمندی داریم»
خَلات خالد درباره دلیل کناره‌گیری خود از خوانندگی گفت: «در دهه ۱۹۹۰، به‌ویژه در سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳، همه آواز می‌خواندند و شرایط عادی بود. هر چیزی که وجود داشت وارد عرصه هنر می‌شد. من هم از آن زمان خوانندگی را کنار گذاشتم و دیگر آواز نخواندم. خوانندگان خوب و توانمند زیادی داریم.»
خَلات خالد در پایان، درباره ترانه «قُمری» که گفته می‌شود درباره مادرش خوانده شده است، گفت: «درست است که نام مادرم قُمری بوده، اما پدرم این شعر را در سال ۱۹۵۸ نوشته است. این شعر را پدرم برای کبوتر قُمری نوشته بود.»