ممنوعالخروجی دانشجویان بلوچ در تهران
شماری از دانشجویان بلوچ مقطع دکتری در دانشگاههای تهران، بدون دریافت توضیح رسمی، با ممنوعالخروجی مواجه شدهاند؛ اقدامی که نگرانیها درباره تشدید فشارهای امنیتی بر دانشگاهها را افزایش داده است.
مرکز خبر- گزارشهای منتشرشده از سوی «شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان» نشان میدهد که در روزهای اخیر، تعدادی از دانشجویان بلوچ شاغل به تحصیل در مقطع دکتری دانشگاههای تهران، پس از مراجعه برای انجام امور اداری و استعلامهای مربوط به وضعیت خروج از ایران، متوجه اعمال محدودیت ممنوعالخروجی علیه خود شدهاند.
بر اساس این گزارش، این دانشجویان بدون دریافت حکم رسمی یا اطلاع قبلی، تنها در جریان استعلامهای اداری از وجود این محدودیت آگاه شدهاند. منابع نزدیک به این دانشجویان میگویند در پاسخ به پیگیریهای آنان، هیچ توضیح روشنی درباره علت صدور ممنوعالخروجی، نهاد صادرکننده یا مدت زمان اجرای آن ارائه نشده است.
به گفته این منابع، ابلاغیههای مربوطه نیز فاقد جزئیات حقوقی از جمله شماره پرونده، شعبه قضایی یا مستندات قانونی بوده و همین مسئله بر نگرانی دانشجویان افزوده است. هویت این افراد نیز به دلیل نگرانی از احتمال احضار، بازداشت یا دیگر فشارهای امنیتی منتشر نشده است.
نگرانی از محرومیت تحصیلی و فشارهای بیشتر
برخی از این دانشجویان اعلام کردهاند که علاوه بر محدودیت خروج از کشور، نسبت به آینده تحصیلی خود نیز نگران هستند. آنان میگویند احتمال دارد این فشارها در ادامه به تعلیق، محرومیت از تحصیل یا ایجاد محدودیت در فعالیتهای علمی و پژوهشی منجر شود.
یکی از این دانشجویان گفته است: «بعد از دریافت ابلاغیه و انجام استعلام، فقط به ما گفته شد که ممنوعالخروج هستیم. هیچ توضیحی درباره علت این تصمیم یا نهادی که آن را صادر کرده، ارائه نشده است. اکنون نگرانی ما فقط سفر نیست، بلکه آینده تحصیلی و امنیت شخصیمان نیز در ابهام قرار دارد.»
برخی منابع دانشگاهی نیز میگویند تعدادی از این دانشجویان برای شرکت در دورههای مطالعاتی، کنفرانسهای علمی یا همکاریهای پژوهشی بینالمللی برنامهریزی کرده بودند و اکنون با بسته شدن مسیر خروج از ایران، فعالیتهای علمی آنان عملاً متوقف شده است.
تشدید فضای امنیتی در دانشگاهها
اعمال این محدودیتها در شرایطی صورت میگیرد که طی ماههای اخیر فضای دانشگاههای ایران بیش از گذشته امنیتی شده است. گزارشهای متعددی از احضار، بازجویی، تهدید و محرومیت تحصیلی دانشجویان در دانشگاههای مختلف منتشر شده و نهادهای امنیتی نقش پررنگتری در مدیریت و کنترل محیطهای دانشگاهی پیدا کردهاند.
دانشجویان بلوچ، کورد و دیگر ملیتها و اقلیتهای قومی و مذهبی در سالهای اخیر بارها از برخوردهای تبعیضآمیز و فشارهای امنیتی خبر دادهاند. فعالان حقوق بشر معتقدند که این برخوردها تنها محدود به فعالیتهای سیاسی نیست و در بسیاری موارد، هویت ملی یا مذهبی افراد نیز در افزایش فشارها نقش دارد.
در برخی پروندهها، دانشجویان پس از فعالیت در انجمنهای صنفی، حضور در تجمعهای اعتراضی، انتشار مطالب انتقادی در شبکههای اجتماعی یا حتی مشارکت در فعالیتهای فرهنگی، با پروندهسازی امنیتی و محدودیتهای قضایی روبهرو شدهاند.
ممنوعالخروجی؛ ابزاری برای کنترل و فشار
کارشناسان حقوقی میگویند استفاده از ممنوعالخروجی بدون روند شفاف قضایی، به یکی از ابزارهای رایج فشار بر فعالان مدنی، روزنامهنگاران، دانشگاهیان و دانشجویان تبدیل شده است. در بسیاری از موارد، افراد تنها هنگام مراجعه به فرودگاه یا انجام استعلامهای اداری از وجود چنین محدودیتی مطلع میشوند.
به گفته این کارشناسان، نبود شفافیت در روند صدور ممنوعالخروجی، امکان اعتراض مؤثر را از افراد سلب میکند و آنان را در وضعیت بلاتکلیف قرار میدهد. این محدودیتها بهویژه برای دانشجویان و پژوهشگران، میتواند آینده علمی و حرفهای آنان را بهشدت تحتتأثیر قرار دهد.
فعالان دانشگاهی هشدار میدهند که تداوم این روند، علاوه بر افزایش فضای ترس و ناامنی در محیطهای علمی، میتواند موج تازهای از مهاجرت نخبگان و سرخوردگی نسل جوان را به دنبال داشته باشد؛ نسلی که دانشگاه را نه فضایی برای آموزش و پژوهش، بلکه محیطی تحت نظارت و کنترل امنیتی میبیند.