جشنواره «هنرهای فراموش‌شده» الجزایر؛ صیانت از نقش زنان در حفظ میراث فرهنگی
یازدهمین دوره جشنواره آفرینش‌های هنری زنان الجزایر با شعار «هنر و سنت‌های فراموش‌شده» برگزار می‌شود؛ رویدادی که با کارگاه‌های زنده و برنامه‌های دیجیتال، بر صیانت از هویت سنتی و نقش محوری زنان در حفظ میراث تمرکز دارد.
نجوى راهم
الجزایر- الجزایر خود را برای میزبانی از یازدهمین دوره «جشنواره فرهنگی و ملی آفرینش‌های هنری زنان» آماده می‌کند؛ رویدادی که قرار است از ۸ تا ۱۲ اکتبر در موزه آفریقایی «ویلا بولکین» (در منطقه حسین‌دای) و با شعار «هنر و سنت‌های فراموش‌شده» برگزار شود. هدف این جشنواره، بازتاب دادن بخشی از صنایع دستی و آیین‌های سنتی است که همچنان زنده‌اند، هرچند تمرین و پاسداشت آن‌ها امروزه به گروه محدودی از زنان در مناطق مختلف کشور محدود شده است.
در جریان نشست مطبوعاتی که روز شنبه ۳ اکتبر در ویلا بولکین برگزار شد، خطوط اصلی برنامه این دوره تشریح گردید؛ برنامه‌ای جامع که کارگاه‌های زنده و آموزشی، اجراهای هنری و سینمایی، نشست‌های علمی و برنامه‌هایی در زمینه توانمندسازی دیجیتال و ارزش‌بخشی به میراث فرهنگی الجزایر را در بر می‌گیرد.
این دوره از جشنواره، زنان را در مرکز فرآیند معرفی میراث فرهنگی قرار داده است؛ چرا که زنان طی نسل‌های متمادی، حاملان دانش‌ها و فنونی بوده‌اند که با زندگی روزمره، صنایع دستی، موسیقی، آشپزی و دیگر اشکال تجلی فرهنگی پیوند داشته است.
هنرهای فراموش‌شده؛ از حافظه تاریخی تا عرصه نمایش
برنامه جشنواره تنها به نمایش محصولات سنتی بسنده نمی‌کند، بلکه با حضور زنان هنرمند و صنعت‌گر از سراسر الجزایر، فضایی را برای ارائه عملی و زنده شیوه‌های ساخت به مخاطبان فراهم می‌‌سازد.
این کارگاه‌ها حوزه‌های متعددی از جمله بافندگی، سفال‌گری، زیورآلات، نقاشی، عکاسی، کتاب، اثاثیه، موسیقی و سینما را پوشش می‌دهند تا زوایای جدیدی از آیین‌هایی که حضورشان در زندگی روزمره کم‌رنگ شده را بازسازی کنند.
هدف اصلی برنامه، ارزش‌بخشی به مهارت‌ها و توانمندی‌های زنانه، تشویق خلاقیت و نوآوری، ارائه خوانشی معاصر از مفاخر کهن و همچنین مشارکت فعال در حفاظت از میراث مادی و معنوی است.
«یاسمینه سلام»، سرآشپز سرشناس الجزایری، با محوریت آشپزی اصیل الجزایری در این دوره حضور دارد؛ حضوری که از اشتیاق او به مستندسازی حافظه غذایی و فرهنگی الجزایر سرچشمه می‌گیرد. او با اشاره به اینکه حضورش در جشنواره به حافظه غنی و پربار الجزایر در زمینه غذا مربوط می‌شود، اعلام کرد کارگاه‌هایی را در زمینه ابعاد گوناگون آشپزی سنتی برگزار خواهد کرد.
وی با تأکید بر شعار این دوره، آن را متکی بر قدرت و حافظه تاریخی مادران الجزایری دانست که نقشی بنیادی در پاسداری، حفظ و انتقال هویت فرهنگی از نسلی به نسل دیگر ایفا کرده‌اند.
یاسمینه سلام در این مسیر به تجربه خود در تدوین دو کتاب «حافظه الجزایری» (La mémoire algérienne) و «ریشه‌ها و رنگ‌های الجزایر» اشاره کرد و آشپزی را یکی از مؤلفه‌های اصلی حافظه فرهنگی دانست.
موسیقی اندلسی در کارگاه‌های جشنواره
از سوی دیگر، «بهیجه رحال»، هنرمند برجسته، با برگزاری کارگاه‌های تخصصی در حوزه موسیقی سنتی الجزایر به‌‌ویژه فن «نوبه» و موسیقی اندلسی در برنامه حضور دارد.
این کارگاه‌ها به بررسی ابعاد گوناگون این میراث موسیقایی پرداخته و فضایی ویژه را در طول روزهای برگزاری به آفرینشگری زنان اختصاص می‌دهند.
بهیجه رحال با پیوند زدن حضور خود به موضوع صنایع دستی تاکید کرد که نباید نگاه به هنرها و حرفه‌های زنانه را تنها به خیاطی و آشپزی محدود ساخت، بلکه باید به صنایعی پرداخت که امروزه شاید کمتر شناخته‌شده هستند.
او هویت الجزایری را بسیار غنی دانست و اشاره کرد که هنوز خیلی از نمادها و آیین‌های فرهنگی در داخل و خارج از کشور به اندازه کافی شناخته نشده‌اند و معرفی دوباره آن‌ها می‌تواند پیوند با هویت ملی را تقویت کند. یکی از بخش‌های ویژه برنامه او، مسترکلاس «نوبه؛ میراثی در معرض تهدید» خواهد بود.
از تولید محتوا تا معرفی جهانی میراث
در بخش دیگری از رویداد، «لالا لامونی»، روزنامهنگار حوزه فرهنگ و فعال شبکه‌های اجتماعی در زمینه بازاریابی میراث فرهنگی، به ارائه تجربه می‌پردازد.
او حضور در این جشنواره را فرصی برای یادگیری، تبادل تجربه و گفتگو پیرامون فرهنگ الجزایر خواند. وی همچنین در تیزر تبلیغاتی این دوره حضور داشته؛ تجربیاتی که آن‌ها را به زندگی روزمره و ریشه‌های پیوسته خود نزدیک می‌داند.
لالا لامونی ابراز امیدواری کرد که جشنواره بتواند گفتگویی هنری و فرهنگی ایجاد کند که مرزهای بومی را درنوردیده و صدای میراث الجزایر را به جوامع بین‌المللی برساند.
«کیف من، قصه من»؛ زن، فضا و میراث
«ریان جفافله»، رئیس یک آژانس گردشگری و مبتکر طرح «کیف من، قصه من» نیز از دیگر شرکت‌کنندگان است.
او توضیح داد که فعالیت آژانس در مناطق مختلف کشور، امکان درک تنوع مهارت‌ها و دانش سنتی الجزایر را فراهم کرده و همین امر موجب دعوت رسمی وزارت فرهنگ و هنر از آنان شده است.
وی با اشاره به بهره‌گیری از دانش پژوهشگران تاریخ و آرشیو، اعلام کرد که در این دوره به بررسی نقش و تأثیرگذاری زنان در فضاهای زیستی‌شان و رابطه زنان با جغرافیایی که پذیرای حرفه‌هایشان بوده، خواهد پرداخت. این رویکرد بر مستندسازی علمی و آرشیو محورِ عناصر میراث فرهنگی با محوریت نقش زنان استوار است.
از هنر سنتی تا سینما و توانمندسازی دیجیتال
جشنواره در این دوره از چارچوب‌های محدود سنتی فراتر رفته و برنامه‌ای چندبعدی ارائه می‌دهد که میان میراث، هنر و آموزش مدرن پیوند برقرار می‌کند.
در بخش طراحی و دکوراسیون، کارگاهی تخصصی درباره دکوراسیون داخلی اصیل الجزایری برگزار می‌شود. همچنین با همکاری «مدرسه عالی بازرگانی الجزایر»، کارگاهی در زمینه بازاریابی دیجیتال جهت توانمندسازی زنان در فضای مجازی تدارک دیده شده است.
سینما نیز در این رویداد سهم دارد؛ روز ۱۰ اکتبر نمایش فیلم‌هایی از جمله فیلم کوتاه «تاع تعزریت» به کارگردانی «آریناس کوثر درنونی» در سالن سینماتک الجزیره برنامه‌ریزی شده است.
نشست‌های علمی حول محور میراث، زنان و موسیقی
برنامه جشنواره شامل چندین نشست علمی با موضوعاتی چون «یونسکو و حفاظت از میراث»، «زن و تصوف»، «موسیقی مردمی فراموش‌شده و کارکرد اجتماعی آن» و «تاریخچه و اصالت آشپزی الجزایری» خواهد بود.
همچنین رونمایی از پلتفرم دیجیتال «بی‌جزائری» (Be Algérien) و بررسی ابتکارات جدید اقتصادی و انسانی از دیگر بخش‌های این رویداد پنج‌روزه در موزه «ویلا بولکین» است؛ تلاشی جامع برای جمع‌آوری، مستندسازی و ارائه معاصرِ مفاخر فرهنگی به نسل جدید.