مرکز خبر- بحران آب در ایران دیگر به استان‌های کویری محدود نیست و به یکی از فراگیرترین چالش‌های ایران تبدیل شده است. هم‌زمان با کاهش بارندگی، تداوم خشکسالی و افت منابع آب زیرزمینی، بسیاری از مناطق با کمبود آب آشامیدنی، افت فشار شبکه و آبرسانی سیار مواجه‌اند. در تازه‌ترین مورد، مقام‌های خراسان شمالی از بحرانی بودن وضعیت تأمین آب شرب در ۲۴ روستا و کمبود آب در ۸۳ روستای دیگر این استان خبر داده‌اند؛ موضوعی که بار دیگر ناکارآمدی سیاست‌های مدیریت منابع آب را برجسته می‌کند.

هم‌زمان با تشدید تنش آبی در نقاط مختلف ایران، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان شمالی، اعلام کرد از مجموع ۸۳۸ روستای این استان، ۲۴ روستا در وضعیت بحرانی تأمین آب آشامیدنی قرار دارند و ۸۳ روستای دیگر نیز با کمبود آب روبه‌رو هستند.

به گفته او، بخشی از این روستاها در فصل‌های گرم سال ناچارند آب مورد نیاز خود را از طریق تانکرهای سیار تأمین کنند؛ شرایطی که نشان می‌دهد دسترسی پایدار به آب آشامیدنی همچنان برای هزاران خانوار روستایی فراهم نشده است.

 

بحران آب؛ از جنوب تا شمال و از شرق تا غرب ایران

بحران آب اکنون تقریباً سراسر ایران را دربر گرفته است. مناطق روژهلات کوردستان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان، یزد، اصفهان، فارس، بوشهر، خوزستان، تهران، البرز، قم، سمنان، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، آذربایجان شرقی، مرکزی، قزوین، زنجان، همدان، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان و مازندران طی سال‌های اخیر بارها با تنش آبی، افت فشار، جیره‌بندی یا قطعی آب مواجه شده‌اند.

در سیستان و بلوچستان، صدها روستا همچنان تنها از طریق تانکر آبرسانی می‌شوند. در خوزستان، استانی که بخش بزرگی از منابع آب سطحی ایران را در خود جای داده، شهروندان بارها نسبت به قطعی آب، شوری آب آشامیدنی و کاهش کیفیت خدمات اعتراض کرده‌اند. در اصفهان، خشک شدن زاینده‌رود و فرونشست زمین به نماد بحران آب و برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی تبدیل شده است. در کرمان و یزد، کاهش شدید منابع آب، کشاورزی و دامداری را با مشکلات گسترده مواجه کرده و در تهران نیز کاهش ذخایر سدهای تأمین‌کننده آب شرب موجب هشدارهای مکرر مسئولان درباره احتمال تشدید تنش آبی شده است.

 

بحران؛ حاصل خشکسالی یا مدیریت ناکارآمد؟

اگرچه کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی از عوامل مهم تشدید کم‌آبی به شمار می‌روند، اما بسیاری از کارشناسان ریشه اصلی بحران را در دهه‌ها مدیریت ناپایدار منابع آب می‌دانند. گسترش کشاورزی پرمصرف در مناطق خشک، حفر بی‌رویه چاه‌های عمیق، سدسازی گسترده، انتقال آب میان‌حوضه‌ای بدون توجه به ظرفیت‌های اکولوژیک، فرسودگی شبکه‌های انتقال و توزیع آب و نبود برنامه‌ریزی بلندمدت، از جمله عواملی هستند که به تشدید بحران دامن زده‌اند.

کارشناسان همچنین هشدار می‌دهند که برداشت بیش از حد از آب‌های زیرزمینی، ده‌ها دشت کشور را به مرحله فرونشست رسانده است؛ پدیده‌ای که در مناطقی مانند اصفهان، کرمان، تهران، فارس و خراسان رضوی به تهدیدی جدی برای زیرساخت‌ها، زمین‌های کشاورزی و سکونتگاه‌های انسانی تبدیل شده است.

 

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی

ادامه بحران آب تنها به کمبود آب آشامیدنی محدود نمی‌شود. کاهش تولیدات کشاورزی، از بین رفتن باغ‌ها، افزایش بیکاری، مهاجرت روستاییان، تخلیه برخی روستاها، تشدید فقر و افزایش تنش‌های اجتماعی از پیامدهای مستقیم این بحران به شمار می‌روند. در بسیاری از مناطق، شهروندان ناچارند ساعت‌ها در انتظار تانکرهای آبرسانی بمانند یا آب آشامیدنی را با هزینه‌های بالا تهیه کنند.

در چنین شرایطی، اعلام بحرانی بودن وضعیت آب در ۲۴ روستای خراسان شمالی و کمبود آب در ۸۳ روستای دیگر، تنها بخشی از بحران گسترده‌ای است که امروز میلیون‌ها شهروند ایرانی با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ بحرانی که بسیاری از کارشناسان معتقدند بدون اصلاح اساسی در سیاست‌های مدیریت منابع آب، در سال‌های آینده ابعاد گسترده‌تری خواهد یافت.