مرکز خبر- برای درک روند تاریخی توسعه بین‌النهرین و نقش آن در شکل‌گیری تمدن بشری، بررسی لوح‌های مکتوبی که تا امروز باقی مانده‌اند اهمیت فراوانی دارد. لوح‌های میخی به‌جامانده از سومریان تنها شامل اسناد اقتصادی و اداری نیستند، بلکه تصویری روشن از زندگی اجتماعی، نظام عدالت و ساختار سیاسی آن دوران نیز ارائه می‌دهند.

واژه «آمارگی» از ترکیب دو واژه سومری «اما» به معنای مادر و «گی» به معنای بازگشت شکل گرفته است. این واژه که در معنای تحت‌اللفظی «بازگشت به مادر» ترجمه می‌شود، به‌تدریج معنایی استعاری یافت و برای بیان مفاهیمی چون «آزادی»، «بازیابی حقوق از دست‌رفته» و «بازگشت به استقلال» به کار رفت.

میان دولت‌شهرهای سومری، سال‌ها بر سر منابع آب و زمین درگیری و رقابت وجود داشت. اسناد مکتوب این دوره از کهن‌ترین مدارک شناخته‌شده تاریخ بشر درباره جنگ و صلح به شمار می‌روند. اصلاحات انجام‌شده توسط اوروکاگینا، پادشاه لاگاش، نیز از سوی تاریخ‌نگاران به‌عنوان نخستین اصلاحات اجتماعی شناخته‌شده در جهان ارزیابی می‌شود.

اوروکاگینا که حدود سال ۲۳۵۰ پیش از میلاد حکومت می‌کرد، برای بهبود شرایط زندگی مردمی که زیر فشار مالیات‌های سنگین و فساد اداری قرار داشتند، مجموعه‌ای از اصلاحات را به اجرا گذاشت. بر اساس این اصلاحات، بخشی از بدهی‌ها بخشوده شد، برخی بی‌عدالتی‌ها محدود گردید و شرایطی فراهم شد تا افرادی که به بردگی افتاده بودند، آزادی خود را باز یابند. در لوح‌های آن دوره آمده است که در نتیجه این اقدامات، در لاگاش «آمارگی» یا همان «بازگشت به مادر»، یعنی احیای دوباره آزادی، تحقق یافت.

از همین رو، «آمارگی» نخستین واژه مکتوب شناخته‌شده در تاریخ بشر است که مفهوم آزادی را بیان می‌کند. نشانه خط میخی سومری  نیز امروزه در نقاط مختلف جهان از سوی جنبش‌های آزادی‌خواه و جریان‌های فکری آزادی‌طلب به‌عنوان نماد آزادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بخشی از لوح‌هایی که اصلاحات اوروکاگینا را ثبت کرده‌اند، امروزه در موزه لوور در شهر پاریس نگهداری و به نمایش گذاشته می‌شوند.