مِمیهان هیلبین زیدان
چولیک – در کوردستان، طبیعت سال‌هاست هدف سیاست‌هایی قرار گرفته که با عنوان «امنیتی» اجرا می‌شوند. این روند از دهه ۱۹۹۰ با سوزاندن روستاها و تخلیه اجباری آن‌ها آغاز شد؛ در این میان مردم از چرخه تولید جدا شدند و زیستگاه‌هایشان آسیب دید. امروز همان سیاست‌ها به شکل‌های دیگری ادامه دارد.
در دهه اخیر، به‌ویژه در شرناخ و همچنین مناطق بوتان و سرحد، قطع گسترده درختان شدت گرفته و آتش‌سوزی‌های مشکوک در شهرهای درسیم، آمد و ماردین نشان می‌دهد که تخریب طبیعت همچنان ادامه دارد.
اکنون هم، بدون آن‌که فرصتی برای ترمیم طبیعت داده شود، زمین‌های مردم به سرمایه‌داران واگذار می‌شود.

قانون «اقلیم» که در سال ۲۰۲۵ اجرا شد، از نگاه مردم نه تلاشی برای مقابله با بحران اقلیمی، بلکه قانونی در خدمت منافع سرمایه‌داران است و با واکنش منفی روبه‌رو شده است.
در کنار آن، پروژه‌های نیروگاه‌های زمین‌گرمایی (JES)، خورشیدی (GES) و سدسازی در کوردستان افزایش یافته و جست‌وجوی معادن هم شدت گرفته است؛ روندی که هم به طبیعت آسیب می‌زند و هم مردم را مجبور به مهاجرت می‌کند.

 

«سیاست‌های دهه ۹۰، این‌بار به شکلی دیگر ادامه دارد»
ملیس تانتان، ‌سخنگوی‌مشترک کمیسیون اکولوژی حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها، با اشاره به پیامدهای این وضعیت می‌گوید تخریب زیست‌محیطی که از دهه ۱۹۹۰ با سوزاندن روستاها آغاز شد، هنوز ادامه دارد؛ فقط شکل آن تغییر کرده است. به گفته او، این روند هم در ترکیه و هم در کوردستان رو به افزایش است: «سیاست‌های امنیتی حالا با سیاست‌های سودمحور در هم آمیخته و شدت گرفته‌اند.»

 

«دفاع از محیط‌زیست برای کوردستان حیاتی است»
او می‌گوید: «تخریب در کوردستان روزبه‌روز بیشتر می‌شود. پروژه‌های معدنی، اکتشاف نفت و حضور شرکت‌های بین‌المللی باعث نابودی خاک، هوا و آب شده‌اند. بسیاری از روستاها، مراتع و دره‌ها اکنون در معرض نابودی قرار دارند. امروز حفاظت از طبیعت برای کوردستان یک ضرورت حیاتی است.»

 

«سرمایه‌گذاران بین‌المللی به طبیعت کوردستان چشم دوخته‌اند»
ملیس تانتان معتقد است روند «صلح و جامعه دموکراتیک» باعث شده برخی گروه‌های سودجو به کوردستان توجه بیشتری نشان دهند: «وقتی جنگ تمام شود، نگاه این گروه‌ها بیشتر به سود و پول معطوف می‌شود. اما مردم هم در جاهای مختلف مثل کارلیووا، وارتو، شرناخ و مناطق مختلف آمد نشان داده‌اند که از زمین‌ها و زندگی خود دفاع می‌کنند. چون این روند غارت گسترده‌تر خواهد شد.
اداره معادن و نفت مجوزها را افزایش داده و وزارت انرژی هم این پروژه‌ها را به‌عنوان 'توسعه' معرفی می‌کند. در همین راستا، قوانین مختلفی برای تسهیل سرمایه‌گذاری در انرژی و معدن، تصرف پارک‌های ملی و مصادره فوری زمین‌ها تصویب شده است. این قوانین اجرای پروژه‌ها را آسان‌تر و بی‌ضابطه‌تر می‌کند.»

او هشدار می‌دهد که این روند نه‌تنها در کوردستان، بلکه در سراسر جهان رو به گسترش است و در مقابل، مبارزات زیست‌محیطی هم ادامه خواهد داشت.

 

«این قانون، اقلیمی نیست؛ تجاری است»
به گفته ملیس تانتان، قانون اقلیم ۲۰۲۵ در اصل یک «قانون تجارت انتشار» است: «این قانون برای هماهنگی با سیاست‌های اتحادیه اروپا در زمینه خرید و فروش سهمیه‌های انتشار تدوین شده و فقط نام 'اقلیم' روی آن گذاشته‌اند. نام وزارتخانه را هم تغییر داده‌اند و توافق پاریس را امضا کرده‌اند، اما در عمل اقدامی برای مقابله با بحران اقلیمی انجام نداده‌اند.
برعکس، سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های حرارتی و معادن افزایش یافته است. همچنین با یک قانون جامع، موانع اداری در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی برداشته شد. با وجود اعتراضات گسترده فعالان محیط‌زیست و حتی اعتصاب غذا در مجلس، این قانون تصویب شد و اکنون در دادگاه قانون اساسی در حال بررسی است.»

 

«حتی گونه‌های بومی هم در امان نیستند»
او می‌افزاید برای هموار کردن مسیر این پروژه‌ها، مقررات جدیدی با عنوان «گردشگری پارک‌های ملی» هم تصویب شده است: «در این چارچوب، قوانین شکار تغییر کرده و حتی برخی گونه‌های گیاهی و حیوانی بومی که فقط در این مناطق یافت می‌شوند، قابل شکار شده‌اند. بنابراین، این روند تخریب فقط به پروژه‌های اقتصادی محدود نیست، بلکه به‌صورت قانونی و سیستماتیک پیش می‌رود.»

 

«تنها راه، مبارزه مشروع است»
تانتان در پایان با تأکید بر ادامه مقاومت می‌گوید: «در کنار پیگیری‌های حقوقی، باید از زیستگاه‌ها دفاع کرد. زنان در این مبارزات پیشگام هستند. مثلاً در ماردین، در برابر یک پروژه نیروگاه خورشیدی، جلوی خودروی شرکت نشستند و آن را عقب راندند. در تجمع کانی‌رش هم در صف اول بودند و گفتند 'زمین‌هایمان را نمی‌دهیم'. این روحیه باید در همه‌جا گسترش پیدا کند، چون این تهدیدها بیشتر خواهد شد. آینده، سلامت و تاریخ ما در خطر است.»

 

«باید از روستا به روستا، با مشارکت زنان و جوانان مبارزه کنیم»
او در پایان هشدار می‌دهد: «اگر امروز اقدام نکنیم، فردا چیزی باقی نمی‌ماند. خانه‌ها، روستاها، کوه‌ها و شهرها از دست می‌روند و همه در شرایطی سخت و ناسالم زندگی خواهیم کرد. چون تخریب محیط‌زیست با افزایش فقر همراه است.
برای مقابله با این وضعیت باید سازماندهی شویم، نهادهای محیط‌زیستی ایجاد کنیم و همراه با تشکل‌های کارگری وارد عمل شویم. باید روستا به روستا و منطقه به منطقه، با حضور زنان و جوانان، علیه غارت‌گری مبارزه کنیم.»