زنان یمن در اقتصاد دیجیتال؛ میان فرصتهای آنلاین و بحران زیرساختها
با وجود رشد فعالیتهای اقتصادی زنان در فضای دیجیتال یمن، ضعف شدید اینترنت، قطعیهای مکرر برق و شکاف دیجیتال گسترده همچنان مانع اصلی تبدیل این تلاشها به درآمد پایدار و توسعه کسبوکارهای خانگی است.
رحمه شنظور
یمن- در یمن، شمار فزایندهای از زنان به فضای دیجیتال روی آوردهاند تا از انزوای اقتصادی خارج شوند و فرصتهای درآمدی تازهای ایجاد کنند. آنان با استفاده از تلفنهای هوشمند و شبکههای اجتماعی، مهارتهایی مانند بازاریابی آنلاین و مدیریت کسبوکارهای کوچک خانگی را میآموزند؛ با وجود آنکه زیرساختهای ضعیف، قطعیهای مکرر برق و اینترنت ناپایدار همچنان چالشهای جدی ایجاد میکند.
با وجود تلاش زنان برای بهرهگیری از تحول دیجیتال، شکاف دیجیتال، دسترسی نابرابر به منابع و آموزش، و در برخی موارد روابط غیرشفاف در برخی بخشها، از مهمترین موانع مشارکت گستردهتر زنان در بازار کار نوین و اقتصاد دیجیتال محسوب میشود.
پروژههای خانگی و اثر محدود در برابر بیکاری
در سالهای اخیر، کسبوکارهای خانگی زنان در حوزههایی مانند تولید شیرینی و تجارت آنلاین گسترش یافته، اما تأثیر آن بر کاهش بیکاری گسترده همچنان محدود است. با این حال، برخی زنان تلاش میکنند با تکیه بر ابزارهای دیجیتال، فرصتهای شغلی جایگزین ایجاد کنند و با وجود گرانی مسکن، محصولات خود را در فضای مجازی عرضه کنند.
بر اساس برآوردها، تا ژانویه ۲۰۲۴ حدود ۶.۱۶ میلیون نفر در یمن به اینترنت دسترسی داشتهاند (معادل ۱۷.۷ درصد جمعیت)، که این گروه بهتدریج در حال گسترش و تبدیل شدن به بازار بالقوه برای کسبوکارهای آنلاین زنان است.
رؤیای توسعه در برابر واقعیت
«ایناس عبده»، ۳۶ ساله و صاحب یک کسبوکار خانگی شیرینیپزی، میگوید هدفش ایجاد درآمدی برای مقابله با شرایط سخت اقتصادی بوده، اما خیلی زود با موانع جدی روبهرو شده است. او تأکید میکند که ضعف اینترنت، هزینه بالای بستهها و قطع مکرر برق، ادامه کار را بسیار دشوار کرده و در عمل توسعه کسبوکارش را متوقف کرده است.
چالشهای فنی و اقتصادی
«ابرار مصطفی»، خبرنگار و فعال یمنی، نیز میگوید فعالیت دیجیتال در سالهای اخیر به یکی از گزینههای مهم زنان برای مقابله با بیکاری تبدیل شده، اما این مسیر با دشواریهای زیادی همراه است. به گفته او، درآمد این مشاغل پایدار نیست و قطعی برق و اینترنت، علاوه بر کاهش فروش، گاه باعث فساد و از بین رفتن محصولات میشود.
او تأکید میکند که حتی در روزهای پرفروش نیز هزینههای اولیه و نوسانات بازار، امنیت مالی این زنان را تهدید میکند.
چالشهای اجتماعی و محدودیتهای پنهان
به گفته این فعال، مشکلات فقط فنی و اقتصادی نیست؛ برخی زنان به دلیل نگرانی از مزاحمت یا سوءاستفاده در فضای مجازی، ناچارند فعالیت خود را در سطح محدود نگه دارند. همچنین بسیاری از آنها به دلیل هزینه بالای اجاره مغازه، کسبوکارشان را در خانه مدیریت میکنند که هرچند هزینهها را کاهش میدهد، اما دسترسی به مشتریان را دشوارتر میسازد.
شکاف دیجیتال و مسیرهای محدود پیشرفت
دسترسی نابرابر به فناوری و آموزش، بهویژه در مناطق روستایی، مانع مهمی برای ورود گستردهتر زنان به اقتصاد دیجیتال است. با این حال، برخی زنان توانستهاند با استفاده از شبکههای اجتماعی، محصولات خود را بازاریابی کنند و درآمدی برای خانواده ایجاد نمایند.
بر اساس یک مطالعه بر روی ۱۰۱ زن کارآفرین در یمن، شبکههای اجتماعی نقش مهمی در توسعه بازاریابی و ارتباطات تجاری داشتهاند و ظرفیت قابل توجهی برای رشد این حوزه وجود دارد.
مسیر طولانی تا ثبات
با وجود همه این چالشها، زنان یمنی همچنان به فناوری به عنوان روزنهای برای بهبود وضعیت معیشتی خود نگاه میکنند. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که توسعه این بخش نیازمند سرمایهگذاری در زیرساختهای برق و ارتباطات، آموزشهای تخصصی و حمایت مالی هدفمند است.