زنان سالمند در حصار جنگ، گرانی و ناعدالتیهای ساختاری
جنگ، گرانی و ناامنی اقتصادی، زندگی بسیاری از سالمندان را با دشواریهای تازهای روبهرو کرده است اما برای زنان سالمند، این بحرانها بر بستری از نابرابریهای دیرپا و حمایتهای ناکافی سوار میشوند که زندگیشان را به سمت و سوی دشوارتری برده است.
ژوان شریفزاده
بوکان- « هرگز بچهدار نشدم و همسر اولم هم به همین خاطر جدا شد. پس از فوت همسر دومم، که سی سال از خودم بزرگتر بود و سی و پنج سال کنارش زندگی کردم، شرایط سختتر شد. فرزندانش چیزی از اموالش را به من ندادند و در این سالها از مردم کمک گرفتم اما بیکسی در روزهایی مثل جنگ و نداری بیشتر خودش را نشان میدهد. چند ماه است که با کمکهای مردم و خیرین در یک اتاق کوچک وقف شده زندگی میکنم.»
اینها سخنان فاطمه.ع، زنی سالمند در یکی از شهرهای روژهلات کوردستان است که در میان تصاویر پررنگ جنگ، افزایش قیمتها و نگرانیهای روزافزون اقتصادی و سیاسی بیش از پیش نشنیده مانده است. او یکی از زنان سالمندی است که زندگیاش در تقاطع تنهایی، فقر و ناامنیهای روزافزون قرار گرفته است.
آمارها؛ زنان سالمند در اوج دشواری
زنان سالمند در ایران، اینروزها با چالشهای چند وجهی اقتصادی، مشکلات سالمندی و نبود حمایت از زنان مواجهاند. بر اساس آمار، ۱۲ درصد از جمعیت ایران را سالمندان تشکیل میدهند. گرچه پدیده زنانهشدن سالمندی در ایران نیز همانند بسیاری از کشورها دیده میشود با این حال نبود ساختارهای رسمی و قوانین حمایتی، زنان مسن را به حاشیهای تاریک رانده است، وضعیتی که در بطن جنگ و مشکلات اقتصادی در حال تشدید است.
مشکلات سالمندی برای زنان بیشتر از مردان است و این مسئله در شرایط بحرانی همچون جنگ و ناامنی نمایانتر خواهد شد. گرچه بطور کلی وضعیت دشوار زنان سالمند در ایران را نمیتوان صرفاً با افزایش سن، جنگ یا بحرانهای اقتصادی توضیح داد چرا که بسیاری از این زنان در دوران سالمندی با پیامدهای نابرابریهایی مواجه میشوند که در طول زندگی تجربه کردهاند.
بر اساس پژوهشهای اخیر در طول جنگ آمریکا-اسرائیل و ایران ، ۵۶ درصد سالمندان کشور در دوران جنگ دچار افزایش اضطراب شدهاند، ۳۶ درصد افت سلامت جسمی را تجربه کرده و انجام کارهای روزمره حدود ۳۷ درصد از سالمندان سختتر شده است. همچنین ضعیت مالی ۴۸.۶۴ درصد سالمندان بدتر شده و ۶۰ درصد اعلام کردهاند که هزینههای زندگی افزایش یافته و حدود ۳۱.۷۲ درصد از سالمندان احساس میکنند وضعیت اقتصادی زندگی آنان بهشدت رو به بدتر شدن نهاده است.
بیشترین مشکل سالمندان نیز در این دوران به تهیهی دارو به دلیل کمبود یا ناتوانی در تأمین آن بازمیگردد. در این میان زنان در مواردی چون انجام امور روزمره زندگی با دشواری مواجه بودهاند و در شهرستانها افت شدیدتر وضعیت مالی سهم آنان بوده است.
کهولت سن در سایهی جنگ و ساختارهای نابرابر
روایتهای فراوانی از وضعیت زنان سالمند وجود دارد که حتی مجبور به حذف وعدههای غذایی، ویتامینها و برخی از قرصها شدهاند و برخی از آنان در تنهایی به سر برده و دچار مشکلات روحی و ترس شدید گشتهاند.
توران.م، ۷۵ ساله و ساکن بوکان که بهتنهایی زندگی میکند نمونهای از این زنان است که با آغاز تنشها و شرایط جنگی، وضعیت جسمی، معیشتی و روانیاش بهطور محسوسی رو به وخامت گذاشته است و صدای جنگ نیز برای او یاد آور تروماهای گذشته و زخمهای کهن بوده است. وی در روایت خود از این روزها میگوید:« تهیه مایحتاج روزمره، حتی خرید نان برایم دشوار شده بود چون مغازهها بسته یا بسیار شلوغ بود و واقعا میترسیدک بیرون بروم. حالا هم داروهایم گرانتر شده و به دکترها گفتهام تنها داروهای ضروری را برایم نسخه کنند. تنها منبع درآمدم یک مغازهی اجارهایست که دیگر کفاف دکتر رفتن یا خرید خیلی چیزها را نمیدهد . گاهی میترسم مریض شوم و به بیمارستان نیاز پیدا کنم.»
زنانگی و بازتابهای نابرابری
وضعیت دشوار زنان سالمند در ایران نشان میدهد که این زنان با پیامدهای نابرابریهایی مواجه میشوند که در طول زندگی تجربه کرده و میکنند. شلیر.ک فعال حوزهی زنان در این باره میگوید:« بخش قابل توجهی از زنان سالمند هرگز فرصت حضور پایدار در بازار کار رسمی را نداشتهاند. کار خانگی و مراقبتی که در طول زندگی برعهده داشتهاند، بهعنوان فعالیتی دارای ارزش اقتصادی به رسمیت شناخته نشده است. به دلیل تابوهای احتماعی بیش از مردان با پدیده تنهایی مواجه میشوند و از دست دادن همسر و یا نداشتن فرزند در ساختارهای مردسالار هم میتواند برای زنان به بحرانی اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود. این وضعیت در شرایطی که تورم، ناامنیهای اقتصادی و تنشهای سیاسی و نظامی بر زندگی روزمره سایه میافکند، ابعاد پیچیدهتری پیدا میکند و زندگی را برای زنان سالمند سختتر مینماید.»