RAFIF ESLEEM

Gazze- Filistinli kız kardeşler Tala ve Farah Mousa, 2026 yılında düzenlenen uluslararası “The Earth Prize (Dünya Ödülü)” yarışmasında Ortadoğu bölge ödülünü kazandı. Cenevre merkezli Dünya Vakfı tarafından verilen ödüle layık görülen Tala ve Farah, Gazze’de evleri yıkıldıktan sonra bir çadırda yaşamaya başladı. İki kardeş, savaş enkazını kil, kül ve cam tozuyla birleştirerek düşük maliyetli ve yeniden kullanılabilir tuğlalara dönüştürdükleri projeyle bu başarıya ulaştı.

Ödül fikrinin çıkış noktası ise Gazze Şeridi’nin merkezindeki El-Zahra bölgesinin bombardımanla yıkılması oldu. Kentin sokakları, mahalleleri ve simgelerinin yerle bir edilmesinin ardından Tala Moussa, mevcut kaynakları kullanarak ve çevre dostu yöntemlerle bu yıkımın nasıl yeniden inşa edilebileceği sorusu üzerine düşünmeye başladı. Amaç, savaşın yarattığı tahribatın ortasında sürdürülebilir ve uygulanabilir bir çözüm geliştirmekti.

 

Yıkım yeniden inşa ediliyor

Tala Moussa, savaşın ardından ortaya çıkan enkazı yeniden değerlendirme fikriyle geliştirdikleri tuğlaların ideal bir çözüm sunduğunu belirtti. Bu tuğlaların üretiminde bombalanmış evlerden toplanan taşlar, tarım arazilerinden çıkarılan kil, kırık cam parçaları, saman ve yemek külü kullanılıyor. Moussa kardeşler, tüm malzemelerin dikkatlice ince bir toz haline getirildiğini, ardından su eklenerek hazırlanan karışımın kalıplara dökülüp kurumaya bırakıldığını anlattı.

Evler yeniden onarılabilir

Tala Moussa, geliştirdikleri taşın suya ve basınca dayanıklılığını ölçmek için çeşitli testler gerçekleştirdiklerini söyleyerek, elde edilen sonuçların oldukça tatmin edici olduğunu kaydetti. Tala Moussa, taşın güçlü ve suya dayanıklı olduğunu, özellikle değişken hava koşullarında kolayca zarar görmediğini ifade etti. Geliştirilen taşların evlerin, kaldırımların ve iç bölmelerin onarımında kullanılabileceğini aktaran Tala Moussa, ayrıca kış aylarında çadırların savrulmasını önlemek amacıyla da değerlendirilebileceğinin altını çizdi.

Çalışmaları yürütmek zor oldu

Tala Moussa, kız kardeşiyle birlikte prototip üzerinde çalışırken teknik bir sorun yaşamadıklarını ancak savaş ve kıtlık koşullarında test süreçlerini yürütmenin son derece zor olduğunu belirtti. Geliştirdikleri taşın tamamen çevre dostu olduğunu vurgulayan Tala Moussa, üretimde çimento ya da kireç kullanılmadığını ifade etti. Projenin aynı zamanda Gazze’de büyüyen bir çevre sorununa çözüm sunduğunu söyleyen Tala Moussa, “Ortada nasıl değerlendirileceği bilinmeyen tonlarca moloz var. Bu taş kalıcı değil, geçici bir çözüm olabilir ama yıkılmış bir şehrin yeniden ayağa kalkmasına yardımcı olabilir” dedi.

Hedef atölyeler düzenlemek

Tala Moussa, bir sonraki adımlarının Gazze Şeridi genelinde gençlere enkazdan tuğla üretimini öğretmek amacıyla atölyeler düzenlemek olduğunu açıkladı. Her katılımcının edindiği bilgiyi başkalarına aktarma sorumluluğu üstlenmesini istediklerini belirten Tala Moussa, amaçlarının tuğla fabrikaları kurmak değil, genç kadın ve erkeklerin yıkılan evlerini yeniden inşa etmelerine destek olmak olduğunu dile getirdi. Tala Moussa, projenin, insanları hava koşullarından koruyacak ve onurlu bir yaşam için temel barınma imkanı sağlayacak çözümler üretmeyi hedeflediğini aktardı.

‘Yeniden inşada belirleyici kadınlar olacak’

Gazze Şeridi’nde özellikle savaşın başlamasından bu yana kadınların daha fazla ötekileştirildiğine dikkat çeken Farah Moussa ise, kazandıkları ödülün kadınlar ve kız çocukların toplum içinde ilham verme ve yenilik geliştirme kapasitesini ortaya koyduğunu söyledi. “Gerçek kahramanlar onlar ve bu başarıyı hak ediyorlar” diyen Farah Moussa, ailesi, arkadaşları ve medyadan manevi destek gördüğünü belirtti. Farah Moussa, Gazze’nin yeniden inşasında kadınlar ve gençlerin belirleyici rol oynayacağını vurgulayarak, “Bu şehir kadınları ve gençleri tarafından yeniden inşa edilecek” sözlerine dikkat çekti.

 

‘En büyük zorluk yaşam koşullarıydı’

Farah Moussa, kız kardeşiyle çalışma süreçlerinin tam bir iş birliği ve heyecan içinde geçtiğini belirterek şunları söyledi:

“Taş ve cam toplamaktan bilimsel deneyler yapmaya, yarışma komitesiyle iletişim kurmaktan tüm gereklilikleri yerine getirmeye kadar görevleri birlikte paylaştık. En büyük zorluk, yerinden edilme, sürekli hareket etmek zorunda kalmamız ve yaşam koşullarındaki istikrarsızlıktı; bölgede kalıp kalamayacağımızı bile bilmiyorduk. Ama kazanma hayalini her zaman aklımda tuttum, hatta kız kardeşimle birlikte bu haberi alacağımız günü hayal ediyorduk. Ödülü kazandığımızda hissettiğim sevinci artıran şey, Gazze’nin yalnızca savaş, yoksulluk ve yıkımla anılan imajını kırması oldu. Harap olmuş bir şehrin içinden de üreten, başaran ve fark yaratan genç kadınların çıkabileceğini göstermiş olduk.”

‘Umut inşa etme’

Geliştirdikleri taşın yalnızca Gazze Şeridi için değil, savaş ve çatışmalar nedeniyle yıkıma uğramış tüm şehirler için bir çözüm olabileceğini dile getiren Farah Moussa, bu nedenle projelerine “Build Hope” adını verdiklerini söyledi. Farah Moussa, bu ismin “umut inşa etme” fikrini simgelediğini kaydetti. Dünya Ödülü’ne katılım sürecinin kendisine yeni beceriler kazandırdığını anlatan Farah Moussa, deneyimin aynı zamanda şehre katkı sunabilecek yeni projeler geliştirme konusunda ilham verdiğini kaydetti. Hala hayata geçirmek istediği birçok fikri olduğunu söyleyen Farah Moussa, doğru fırsatı beklediğini söyledi.

 

Proje desteklenecek

Jüri, Tala ve Farah Moussa’nın ödülün başlangıcından bu yana Filistin’den seçilen ilk bölgesel kazananlar olduğunu açıkladı. Ödül kapsamında kazanan ekiplere, projelerini geliştirmeleri ve hayata geçirmeleri için maddi destek sağlanıyor. Küresel kazananın belirlenmesi için halk oylamasının yakında başlayacağı ve sonuçların 29 Mayıs’ta açıklanacağı belirtildi.

Öte yandan, Birleşmiş Milletler verilerine göre Gazze’de savaşın başlamasından bu yana nüfusun yaklaşık yüzde 90’ına denk gelen 1,9 milyon kişi yerinden edildi. Gazze Şeridi’nde oluşan hasarın yaklaşık 70 milyar dolar olduğu ve sokaklarda milyonlarca ton moloz biriktiği tahmin ediliyor.