RAJA HAMİD RAŞİD

Irak - Irak’ta Caferi Medeni Kanunu’nun çocuk velayetine ilişkin hükümlerinin geriye dönük uygulanması tartışmaları büyüyor.

Anneler ve kadın hakları savunucuları, söz konusu düzenlemelerin hem çocukların hem de annelerin haklarını olumsuz etkilediğini belirterek protesto gösterisi düzenledi.

“93 sayılı karar şeri açıdan geçersizdir, önce çocuğun üstün yararı” sloganıyla düzenlenen eylemde protestocular, özellikle çocuğun yedi yaşına gelmesinin ardından velayetin anneden alınmasına, velayet babaya geçtikten sonra annenin çocuğuyla birlikte gece kalma hakkının bulunmamasına ve geçmiş evlilik sözleşmelerine geriye dönük uygulama yapılmasına tepki gösterdi. Ayrıca 93 sayılı kararla çocuğun tercih yaşının 18’e çıkarılması da eleştirildi.

Eyleme katılan kadınlar, taleplerinin din ya da mezhebe karşı olmadığını, çocukların üstün yararının korunmasını ve geriye dönük uygulamaların kaldırılmasını istediklerini belirtti.

‘93 sayılı karar şeri açıdan geçersiz’

Hak savunucusu Şeyma el-Mamuri, protestoya katılan kadınların Caferi Medeni Kanunu’nun kendisine değil, sonradan eklenen bazı düzenlemelere itiraz ettiğini söyledi. Şeyma el-Mamuri, 93 sayılı kararın medeni bir düzenleme olarak sonradan kanuna eklendiğini ve bu nedenle “şeri açıdan geçersiz” olduğunu savundu.

Kanuna medeni hukuk hükümlerinin eklenmesinin, düzenlemenin fıkhi niteliğini zayıflattığını belirten Şeyma el-Mamuri, yeni eklemelerin aile yapısını koruma amacıyla oluşturulan kanunun temel yapısını değiştirebileceğini ifade etti.

Anneler yaşadıklarını anlattı

Eylemde konuşan Zeyneb Yasin, 2019 yılında boşandıktan sonra iki çocuğunun velayetiyle ilgili yaşadığı süreci anlattı. 2 çocuğu olan Zeyneb Yasin, mahkemenin çocukların babasına görüşme ve belirli sürelerle yanında bulundurma hakkı verdiğini söyledi.

Çocuklarının görüşme sonrasında çoğu zaman yorgun ve aç şekilde geri döndüğünü belirten Zeyneb Yasin, eski eşinin çocuk nafakası ödediğini öne sürerek sorumluluklarını yerine getirmediğini ifade etti. Nafakanın düzensiz ödendiğini ve çocukların ihtiyaçlarını karşılamadığını dile getiren Zeyneb Yasin, yıllardır çocuklarını tek başına büyüttüğünü söyledi.

Yasin, boşanmanın üzerinden yıllar geçmesine rağmen eski evlilik sözleşmesinin kendi onayı olmadan Caferi Medeni Kanunu kapsamına alındığını öğrendiğini ve eski eşinin çocukların velayetini talep ettiğini belirtti. Çocukların üstün yararının gözetilmesi gerektiğini vurgulayan Zeyneb Yasin, geriye dönük uygulamaların kaldırılması ve tercih yaşının yeniden gözden geçirilmesi çağrısında bulundu.

‘Çocuklarımızın haklarını savunacağız’

Bir çocuk annesi İtimad Katn da, protestoya çocuğunu korumak için katıldığını söyledi.

İtimad Katn, çocuklarının babalarının yanında kaldıkları dönemlerde Kerbela ile Necef arasında tek başlarına taksiyle gönderildiklerini ve bunun ciddi güvenlik riskleri yarattığını anlattı. Çocukların çoğu zaman aç ve yorgun şekilde eve döndüğünü belirten İtimad Katn, babalarının nafaka ödememek için görüşme haklarını kullandığını ileri sürdü. Dini merciler ve ilgili kurumlara çağrıda bulunan İtimad Katn, çocukların psikolojik ve sosyal haklarını koruyacak çözümler geliştirilmesini istedi.

Geriye dönük uygulamaların kaldırılması talebi

Aysen İnsan Hakları ve Sürdürülebilir Kalkınma Örgütü Başkanı Ensam Selman ise protestonun, Caferi Medeni Kanunu’nun bazı maddelerinden etkilenen anneler tarafından düzenlendiğini belirtti. Ensam Selman, annelerin temel talebinin çocukların velayet hakkının korunması ve sona ermiş evlilik sözleşmelerine geriye dönük uygulama yapılmasının durdurulması olduğunu söyledi.

Ensam Selman ayrıca, babanın diğer tarafın onayı olmadan evlilik sözleşmesinin türünü değiştirmesine ya da sözleşmeyi Caferi Medeni Kanunu kapsamına almasına izin verilmesine karşı çıktıklarını ifade etti. Çocuğun tercih yaşının yeniden kız çocukları için 9, erkek çocukları için 15 yaş olarak düzenlenmesi gerektiğini savunan Ensam Selman, son yargı kararlarının tercih yaşı ile reşit olma yaşını aynı kabul ettiğini söyledi.