Ortadoğu’da şimdi kadın zamanı (1)
Savaşın, şiddetin ve siyasi dışlanmanın hedefindeki Filistinli ve Yemenli kadınlar, örgütlenerek mücadele alanlarını genişletiyor. Kadınlar, barışın inşasında ve karar mekanizmalarında etkin rol üstlenmeyi talep ediyor.
Filistin ve Yemen: Savaş ve şiddet sarmalına rağmen kadınlar kırılmaz bir iradeyle direniyor
Haber Merkezi - Ortadoğu, son yıllarda çok sayıda gücün doğrudan ve dolaylı müdahaleleri nedeniyle bir savaş alanına dönüştü. Bölgenin görünümü, artık Üçüncü Dünya Savaşı olarak nitelendirilen bir tabloyu andırıyor. İç savaşların köylerden kentlere ve sokaklara yayıldığı bu süreçte dış müdahaleler çatışmaları derinleştirdi ve bölgeyi bugün en tehlikeli aşamalarından birine taşıdı. Şiddet ve tecavüz kültürü, kadınların ve kız çocuklarının sömürülmesi, fuhşa sürüklenmeleri, savaşların geride bıraktığı yıkım, yağma ve ağır yaşam koşulları Ortadoğu’nun bugünkü tablosunu oluşturuyor. Bölgedeki kriz artık geçici bir durum olmaktan çıkarak yapısal bir krize dönüştü. Bu nedenle Ortadoğu meselesi, toplumsal bir mesele ve kadın meselesi olarak ele alınabilir.
Ortadoğu’da savaşın bedelini kadınlar ödüyor
Son savaşlar, kadınların ve toplumların yaşamını cehenneme çevirdi. Sömürü, işgal ve kimliklerin silinmesi üzerine kurulu bu savaşlar; şiddetin derinleşmesine, baskıcı yönetimlerin güçlenmesine, aşırıcı dini ve toplumsal cinsiyet politikalarının yaygınlaşmasına yol açtı. İç savaşlar giderek derinleşirken, Filistin örneğinde olduğu gibi savaş politikaları da toplumları kıtlık ve insani felaketlerle karşı karşıya bıraktı. Bu savaşlar doğrudan kadınların savaşı olmasa da sonuçlarının en ağır yükünü kadınlar taşıyor. Sorunun kökeninde Ortadoğu’nun İslamcı siyasi akımların sınırları içine hapsedilmesi, ataerkil iktidar ilişkilerinin yeniden üretilmesi ve cinsiyetler arasındaki çatışmanın sistematik biçimde derinleştirilmesi yatıyor.
Bu trajedi, Yemen ve Filistin deneyimleri üzerinden ele alınabilir. Bu ülkelerde ve bölgenin farklı kesimlerinde kadınlara yönelik şiddet, savaş koşullarında yaşananları tanımlamak için artık yeterli bir kavram olmaktan çıktı. Geçen yıldan bu yana Yemen, Filistin ve bölgenin farklı yerlerinde kadınlara yönelik şiddet, tecavüz kültürünün yayılmasına zemin hazırlayan siyasi ve toplumsal dönüşümler eşliğinde sistematik bir savaş aracına dönüştü.
Kadınlar çok taraflı savaşların ortasında bırakılıyor
Filistin’de kadınlar, İsrail ve Hamas arasında iki seçenekle karşı karşıya bırakılmış durumda. Savaşın sürmesinin bedelini ise kadınlar ödüyor. Yemen’deki durum ise çok daha karmaşık. Kadınlar ve toplum, Husiler, uluslararası alanda tanınan Yemen hükümeti, Suudi Arabistan’ın bölgesel hesapları, El Kaide, IŞİD ve El Nusra Cephesi gibi çeteler ile dış güçlerin müdahaleleri arasında çok taraflı bir savaşın ortasında kaldı. Savaşın İran’la ilişkilendirilmesi, yaşananların boyutlarını açıklamakta yetersiz kalıyor. Çünkü bu süreç, Ortadoğu’yu yeniden şekillendirme ve bölgeyi İbrahim Anlaşmaları eksenine yöneltme girişimleriyle de bağlantılı.

Farklı alanlarda büyüyen kadın dayanışması
Kadınlar 2026 yılı boyunca savaşın ve zorla yerinden edilmenin sonuçlarıyla mücadeleden aile içi ve dijital şiddete, iş yerlerindeki sömürüye karşı koymaya kadar farklı mücadele ve kolektif örgütlenme biçimleri geliştirdi. Bu çabalar kadınları ve toplumları korumayı, hakları elde etmeyi, kamusal alandaki ve karar alma mekanizmalarındaki varlıklarını güçlendirmeyi amaçlıyor. Kadın direnişinin biçimleri çeşitlenip girişimler yaygınlaşsa da en önemli sorunlardan biri, bu faaliyetleri belgeleyen kapsamlı ve düzenli istatistiklerin bulunmaması. Birçok bölgede kadın girişimlerinin ve katılımcılarının sayısını, coğrafi kapsamını, sürekliliğini ve sonuçlarını izleyen ortak veri tabanları bulunmuyor.
Filistin: Soykırım savaşı karşısında yaşam mücadelesi ve direniş
İlk olarak Filistin’den başlayalım. Burada savaş, geleneksel çatışma kavramının ötesine geçti ve uluslararası kuruluşlar ile Birleşmiş Milletler raporlarında yer alan tanımlamalara göre soykırım düzeyine ulaştı. Kadınlara yönelik şiddet, daha önce görülmemiş boyutlara ulaşarak ulus-devlet sisteminin kadınlara uygulayabileceği şiddetin boyutunu gözler önüne serdi. Devlet iktidarı ile erkek egemen düşüncenin kesişmesi, şiddetin kadınları, çocukları, doğayı ve toplumsal dokuyu dışarıda bırakmadığını ortaya koydu. Bu açıdan Filistin, Ortadoğu’nun içine sürüklendiği gerilemeyi ve toplumun anaerkil köklerinden cinayet ve yıkım üzerine kurulu bir toplumsal sisteme nasıl geçtiğini yansıtan bir örnek oluşturuyor.
Katledilenlerin 38 bini kadın
İnsan hakları örgütleri ve Birleşmiş Milletlerin Aralık 2025’ten bu yana işaret ettiği verilere göre İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarında yaşamını yitirenlerin sayısı artmaya devam ediyor. Verilerde yer alan rakamlara göre yaşamını yitirenlerin sayısı 73 bini aşarken, bunların 38 bini kadınlardan oluşuyor. Bu rakamlar yalnızca kimlikleri belirlenebilen kişileri kapsıyor. Filistin Merkezi İstatistik Kurumunun verileri de 24 binden fazla kadının yaşamını yitirdiğine işaret ediyor. Genel olarak kadın ve çocukların yaklaşık yüzde 60’ı bu savaştan etkilendi.
Milyonlarca kadın yaşam mücadelesi veriyor

Bir milyondan fazla kadın ve kız çocuğu, koruma, gıda ve sağlık hizmetlerinden yoksun bırakılarak zorla yerinden edilme tehlikesiyle karşı karşıya. Ajansımızın aktardığı hikayeler aracılığıyla Gazze’de kadınların yaşam mücadelesini ve savaşın ağır koşullarında annelik sorumluluklarının nasıl bir direniş ve dayanıklılık hafızasına dönüştüğünü izledik. Son ana kadar umutlarını yitirmeyen kadınların, çocukları ve aileleri için birer direniş kalesine dönüştüğünü gördük. Gazze bütün bu büyük yıkımın ortasında hala ayakta duruyorsa bunda hiç kuşkusuz kadınların payı var. Savaşın başlangıcından bu yana sahada bulunan ajansımız da bu direnişe tanıklık etti.
Kız çocukları gıda karşılığında evliliklere zorlanıyor
Burada kadınlara yönelik şiddetin iki boyutundan söz etmek gerekiyor. İlk boyut, Hamas’ı Gazze’yi işgal etmek ve soykırım düzeyine ulaşan saldırılar düzenlemek için bahane olarak kullanan İsrail’in uyguladığı şiddet. Bu, felaketin tablosunu belirleyen ve sonuçlarını ağırlaştıran temel etken oldu. İkinci boyut ise Hamas’ın uygulamalarının ve kadınlara ve topluma yönelik tutumunun ortaya çıkardığı şiddet biçimleri ile kadınların yaşadığı acılarla ilgili.
Savaş sırasında Hamas, çatışma bölgelerinde kadınların ve annelerin çocukları için topladığı gıda malzemelerine el koydu. Yardım güzergahlarında kadınları ve çocukları kalkan olarak kullandı, yardımları denetimi altına alarak kadınların çabalarını ve yaşamlarını kendi çıkarları uğruna göz ardı etti. Hamas’ın da dahil olduğu belirtilen düzenlemeler kapsamında kız çocuklarının ve genç kadınların gıda karşılığında evlenmeye zorlanması gibi uygulamalar ortaya çıktı. Bu durum, kadınlara yönelik şiddetin ne denli sınırları aştığını gözler önüne seriyor.
Ajansımızın gündeme getirdiği raporlardan birinde, ekonomik koşullar ve gıda ihtiyacı nedeniyle kendisinden 15 yaş büyük bir erkekle evlenmeye zorlanan 16 yaşındaki bir kız çocuğunun hikayesine yer verildi. Psikolog Reham Lebed de, gıda yardımı alabilmek için evlenmeye zorlanan kız çocuklarının bulunduğunu açıkladı. Gazze’deki trajik tabloya ve savaşın giderek artan bilançosuna rağmen kadınlar tükenmeyen yaşam umuduna tutunuyor. Savaş koşullarında yaşamın, toplumsal hayatın, eğitimin, ekonominin ve sanatın farklı alanlarında direniş ve yeniden inşa alanları yaratmak için çalışıyorlar.
İnşa sürecine kadınlar öncülük ediyor
Dışarıdan gelen sınırlı yardımların ötesinde kadınlar, irade ve kararlılıklarıyla önemli bir direniş örneği sergiliyor. Günlerini çalışarak, gündelik yaşam faaliyetlerini sürdürerek, eğitim olanakları ve ekonomik fırsatlar yaratmaya çalışarak geçiren kadınlardan oluşan bir topluluktan söz edebiliriz. Kadınlar ulusal aidiyet duygularını, kadın olarak taşıdıkları sorumluluğu, ortak çalışma ruhunu, dayanışma ağlarını ve güçlü iradelerini direniş alanlarına dönüştürüyor. Bugün bütün bu yıkımın ortasında yaşamı yeniden inşa etme sürecinin ön saflarında kadınların yer aldığını görmek gerekiyor.
Gazze’de faaliyet gösteren Sawa Derneği’nin deneyimi, kadınlara ve kız çocuklarına destek kanalları sağlamada yerel kurumların önemini ortaya koyan örneklerden biri. İnsani Yardım Uygulamaları Ağı tarafından yayımlanan bir rapora göre dernek, 2023’ten bu yana yardım hattı üzerinden yaklaşık 390 bin 715 çağrı aldı ve bunların 245 bin 977’sine yanıt verdi. Raporda kapsanan dönemde mali yardım sağlamak amacıyla 41 bin 457 yönlendirme de gerçekleştirdi. Bu rakamlar yalnızca 2026 yılına ait değil, saldırıların başlangıcından bu yana biriken toplam verileri ifade ediyor.
Mart 2026’da ANERA Vakfı, iki kadın grubunun öncülüğünde bir gıda üretimi girişimi başlattı. Girişime katılan kadınlar, yerinden edilmiş ailelere, çocuklara ve hastanelerdeki hastalara dağıtılmak üzere hamur işleri ve ekmek hazırlıyor. Girişim, toplumun gıda ihtiyaçlarını karşılarken kadınlara gelir elde etme olanağı da sağlıyor. Katılımcılar yaptıkları iş karşılığında ücret alırken ürünler hedeflenen kesimlere ücretsiz dağıtılıyor.
Batı Şeria ve Kudüs’te ise kadınlar baskınlar, saldırılar ve hareket özgürlüğünün kısıtlanmasının yanı sıra ekonomik ve toplumsal güvenliğin gerilemesi, aile içi ve toplumsal şiddet gibi iç içe geçmiş şiddet ve kısıtlama biçimleriyle karşı karşıya. Batı Şeria’da 2026 yılında hayata geçirilen çok sayıda girişimden biri de “Diyalog İçin Kadınlar: Kudüs ve Batı Şeria’da Sivil Alanın Yeniden Kazanılması ve Toplumsal Direncin İnşası” projesi oldu. Ocak-Eylül ayları arasında yürütülen proje, 20-40 yaşları arasındaki 80 kadını dört yerel grup bünyesinde bir araya getirdi. Proje; psikolojik travmaların aşılması, liderlik becerilerinin geliştirilmesi, toplumsal dayanışma ve diyaloğun güçlendirilmesi, psikolojik ilk yardım sağlanmasının yanı sıra yerel gerilimleri ele almak, güveni ve toplumsal uyumu güçlendirmek amacıyla kadınların öncülüğünde girişimler hazırlanmasına odaklandı.
Kadınların siyasi mücadelesi
Filistinli kadınların savaş sırasında yaşam mücadelesindeki rolünü, toplumsal dokuyu koruma ve yeniden inşasına katkılarını öne çıkarmak amacıyla 2026 Dünya Kadınlar Günü kapsamında Birleşmiş Milletler kurumları ile Filistin Kadın İşleri Bakanlığının ortaklığında “Direniyoruz ve Öncülük Ediyoruz” sloganıyla bir kampanya başlatıldı. Kampanya, kadınların direnişini ve liderlik rolünü görünür kılmayı, krizlere müdahale süreçlerinde kadın kurumlarının ve öncü kadınların katkılarını öne çıkarmayı amaçladı. Bu kampanyanın önemi, kadınların meselelerini ve taleplerini kamuoyu tartışmalarında gündemde tutmasında yatıyor. Aynı zamanda kadınların rolünü yalnızca krizlerin yükünü taşımakla sınırlayan, liderlik, örgütlenme, öncelikleri belirleme ve karar alma kapasitelerini göz ardı eden yaklaşımlara karşı çıkıyor.
Bu girişimlerin yanı sıra kadınların Gazze’nin geleceğine ilişkin kararlardan dışlanmamak ve müzakere masalarından uzak tutulmamak için yürüttüğü mücadele de öne çıkıyor. Bu kapsamda kadın hakları aktivisti Hanan Siyam, ajansımıza yaptığı değerlendirmede, “Kadınlar kendilerinin seçmediği bir savaşın içinde buldu ve soykırımın bütün acımasızlığını yaşadı. Bu nedenle barış, çözüm ve savaş sonrası yeniden inşa süreçlerinden dışlanmalarını yalnızca adaletsiz bir tutum olarak görmüyor, bunu maruz kaldıkları soykırımın devamı olarak değerlendiriyorlar” dedi.
Savaş yalnızca silahların kullanıldığı çatışma alanlarında yürütülmüyor; müzakere masalarında, siyasette, idari mekanizmalarda ve sistemin demokratikleştirilmesi mücadelesinde de sürüyor. Kadınlar savaşın bütün aşamalarına dahil edilirken, gelecek aşamalarda karar alma merkezlerinden dışlanmamaya kararlı ve bu yöndeki mücadelelerini sürdürüyor. Kadınların müzakere ve çözüm süreçlerine katılımının güvence altına alınması, göz ardı edilemeyecek kadar önemli bir mesele.
Bu talepler, savaş ve hukuk sisteminin çöküşü sonucunda ağırlaşan şiddet biçimleriyle mücadeleyle de bağlantılı. Siyasi analist Tamara Haddad, zorla yerinden edilme ve yaşam koşullarının kötüleşmesinin kadınları ve kız çocuklarını artan şiddet, sömürü ve taciz riskleriyle karşı karşıya bıraktığına dikkat çekiyor. Tamara Haddad ayrıca, bazı aileleri kız çocuklarını erken yaşta evlendirmeye itebilecek baskılara işaret ediyor. Bu nedenle Filistinli kadınların mücadelesindeki temel taleplerden biri, direniş ve krizlere müdahale süreçlerindeki rollerinin tanınması ve karar alma merkezlerine katılma haklarının güvence altına alınması.
Yemen: Kadınlar siyasi dışlanmaya karşı mücadele ediyor

Kuşatma ve bombardıman altındaki Gazze’den Yemen’e geçtiğimizde aynı trajik tabloyla karşılaşıyoruz: Yaşam mücadelesinin yükünü tek başına taşıyan kadınlar. Devam eden çatışma, en fazla etkilenen kesim olmaları ve yapısal dışlanmanın sonuçlarını üstlenmeleri nedeniyle kadınları ağır sorunlarla karşı karşıya bırakıyor. Yemen’de uluslararası, Birleşmiş Milletler ve yerel kuruluşların açıkladığı rakamlar trajedinin boyutunu ortaya koyuyor. Yaklaşık 4,5 milyon ülke içinde yerinden edilmiş kişinin yüzde 75’inden fazlasını kadınlar ve çocuklar oluşturuyor. Sağlık kuruluşlarının yüzde 50’den fazlasının hizmet dışı kalmasıyla anne ölümleri tehlikeli düzeylere yükseldi. Gebelik ve doğum komplikasyonları nedeniyle her iki saatte bir kadın yaşamını yitiriyor.
Kadınlara yönelik şiddet ve çocuk yaşta evlilikler arttı
Toplumsal cinsiyete dayalı şiddete ilişkin tahminler ise çatışma yıllarında bu şiddetin yüzde 60’tan fazla arttığına işaret ederken, çocuk yaşta evlilik oranları da yükseldi. Kadınların yükünü en ağır biçimde taşıdığı kurumsal ve toplumsal çöküşe rağmen Yemenli kadınlar, geleneksel insani yardım modelinin ötesine geçerek doğrudan siyasi ve sahadaki liderliğe uzanan mücadele biçimleri geliştirme konusunda olağanüstü bir kapasite gösterdi.
Kadınlar çatışmaların çözümü için arabuluculuk yapıyor
Kadınların hala ikinci sınıf yurttaşlar olarak görüldüğü muhafazakar bir toplumda kadınlar, yerel arabuluculuk ve çatışma çözümü girişimlerine öncülük etti. Kadın ağları ve zorlu müzakereler aracılığıyla vilayetler arasındaki kapalı yolların açılması, esir ve tutukluların değişiminin kolaylaştırılması ve kuşatma altındaki bölgelere insani yardım ulaştırmak için güvenli koridorlar oluşturulması yönünde çalıştı. Yemenli kadın örgütleri ve girişimleri, kültürel özgünlüğü dikkate alan ve tüm tarafları demokratik bir uzlaşı temelinde politika benimsemeye teşvik eden bir direniş yolu oluşturmaya çalışıyor.
Bu kapsamda kadınlar, şiddetin bütün biçimlerini suç sayan yasaların çıkarılmasında, kişisel statü yasalarının yeniden düzenlenmesinde, yasal evlilik yaşının yükseltilmesinde, demokratik bir sistemin kurulmasında ve kadınların siyasi yaşama katılımını güvence altına alan yasaların oluşturulmasında ısrar ediyor. Yemen’de iç savaşın geride bıraktığı yıkımın kökeninde ülkenin muhafazakar ve katı yapısının ortaya çıkardığı derin bölünmeler, siyasal İslam’a hizmet eden şeriat yasaları ve ayrımcılık ile toplumsal parçalanma sistemi bulunuyor. Kadınlar, farklı inanç ve siyasi görüşlerin bir arada yaşayabileceği, toplumun ve kadınların özgürlüklerini güvence altına alacak hak ve hukuk sistemini yeniden kuran bir düzen oluşturmayı hedefliyor. Bu amaçla farklı kurum ve yapıları mücadele alanlarına dönüştürmekten çekinmiyorlar.
Öne çıkan faaliyetler ve örgütlenme girişimleri
2026 yılındaki en önemli örgütlenme girişimlerinden biri, Kadın Dayanışma Ağı’nın 31 Mart’ta “Barış Yolu” girişimi kapsamında 2026-2030 dönemine yönelik beş yıllık stratejisini açıklaması oldu. Strateji, ağı kadınları bir araya getiren ortak bir platform olarak güçlendirmeyi, kadın örgütlenmesinin kapasitesini geliştirmeyi, aktivistleri korumayı ve kadınların karar alma merkezleri ile barış inşası süreçlerindeki varlığını ve etkisini artırmayı hedefleyen bir çerçeve sunuyor.
Kasım 2025’ten bu yana devam eden istişareler kapsamında kadınlar, gençler, yerel aktörler, sivil toplum temsilcileri ve çatışmalardan sağ kurtulanların da aralarında bulunduğu 600’den fazla kişi, Yemen içinde ve dışında düzenlenen toplantılara katıldı. Bu girişimlerin önemi, kadınlara barışa ilişkin görüşlerini dile getirebilecekleri bir alan sunmasında ve yalnızca askeri operasyonların durdurulmasını değil, çatışmanın kökenlerini ve toplumsal ve ekonomik sonuçlarını da ele alan öneriler geliştirilmesinde yatıyor. Bu öneriler güvenlik, adalet, siyasi katılım ve ekonomik haklar gibi konuları da kapsıyor.
Ancak istişarelere katılmak, müzakere masasında yer almayı ya da karar alma yetkisine sahip olmayı zorunlu olarak beraberinde getirmiyor. Önerilerin toplanması da bunların bağlayıcı siyasi taahhütlere dönüşmesini güvence altına almıyor. Bu nedenle Yemenli kadın aktivistlerin önündeki temel zorluk, danışma düzeyindeki katılımı müzakerelerde ve barış inşasından sorumlu kurumlarda gerçek ve kalıcı bir temsile dönüştürmek, kadınların meselelerinin çatışma sonrası döneme yön verecek anlaşma ve politikalara dahil edilmesini sağlamak.
Kadınlar siyasi mücadelenin, ekonomik bağımlılığın ve sınırlı iş olanaklarının yanı sıra üretim ve ticari faaliyetlerini sürdürebilecekleri daha bağımsız alanlar oluşturmak için de girişimlerde bulunuyor.
Bu girişimlerin öne çıkanlarından biri, Şubat 2026’da Aden kentinin Sîra ilçesine bağlı Krayter bölgesinde “Kadın Pazarı”nın açılması oldu. Bu girişim, kadınlara ürünlerini sergilemeleri ve ekonomik faaliyetlerini yönetmeleri için bir alan sunuyor.
Kadınlar ayrıca kırsal bölgelerde ve yerinden edilme kamplarında kadınlar tarafından kurulan yerel dayanışma gruplarında çalışmalarını sürdürüyor. Bu gruplar küçük krediler sağlamak ve sınırlı ölçekte ev projeleri oluşturmak amacıyla faaliyet yürütüyor. Bunun yanı sıra kadınlara yönelik gezici sağlık kliniklerinin kurulması için çalışmalar yapılıyor.
Bütün bu çabalara rağmen kadınların yerel topluluklarda üstlendikleri roller ile iktidar ve müzakere merkezlerindeki temsil düzeyleri arasındaki uçurum hala geniş. Güvenlik ve toplumsal kısıtlamalar, koruma mekanizmalarının gerilemesi ve kadın gruplarının sahip olduğu kaynakların sınırlılığı, yerel girişimlerin kalıcı siyasi ve hukuki kazanımlara dönüşmesini engelliyor.
Kadınlar mücadele ve direniş alanlarında varlık gösteriyor
Filistin ve Yemen’deki kadınların deneyimleri, savaşların ulaştığı boyutu ve günümüzde kadınların hedef alınmasını anlamak açısından önemli bir ortak örnek oluşturuyor. Ortadoğulu kadınların yaşadığı iki büyük tarihsel kırılmaya üçüncü bir tarihsel kırılma daha eklenmeye çalışılıyor. Bu durum; krizlerden hareketle savaşların çıkarılması, çatışma alanlarında kadınların iradesinin kırılmaya çalışılması ve Ortadoğu’nun kadınların varlığı olmadan yeniden şekillendirilmesine yönelik planlar üzerinden okunabilir. Ancak kadınlar bugün, var olmaları gereken her alanı mücadele ve direniş sahasına dönüştürüyor. Mücadeleleri aracılığıyla bugün “Kadın Çağı” sloganını yükseltiyorlar. Kadınların kimlikleri, iradeleri ve özgürlükleriyle buluşmasının zamanı geldi.