BAHARİN LEHİB

Bamyan – Taliban’ın yeniden iktidara gelmesi ve kadınların çalışma yaşamına yönelik kısıtlamaların artmasının ardından Afganistanlı çok sayıda kadın, ailelerinin geçimini sağlamak ve ekonomik bağımsızlıklarını korumak amacıyla el sanatlarına yöneldi. Halı dokumacılığı, nakış, terzilik, takı yapımı, deri işçiliği ve ev yapımı gıda ürünlerinin hazırlanması, kadınların evlerde ve küçük atölyelerde yürüttüğü çalışmalar arasında yer alıyor.

İşsizliğin artması ve ekonomik krizin derinleşmesi, el sanatlarını birçok kadın açısından gelir elde edebilecekleri sınırlı sayıdaki seçenekten biri haline getirdi. Bazı yerel ve uluslararası kuruluşlar da eğitim programları ve sergiler düzenleyerek, çevrimiçi pazarlar oluşturarak kadınların ürettikleri ürünleri satmalarına destek oluyor.

Bu çalışmalar kadınlara gelir sağlamanın yanı sıra geleneksel becerilerini ve ekonomik yaşamdaki varlıklarını koruma imkânı da sunuyor. Ancak uygun pazarların bulunmaması, ham madde yetersizliği, ekonomik sorunlar, seyahat ve sergilere katılım konusundaki kısıtlamalar kadınların karşı karşıya olduğu başlıca sorunlar olmaya devam ediyor.

Bamyan vilayetinde yol kenarında kadın kıyafetleri diken bir kadınla karşılaştık. Afganistan pazarlarında yeni moda olmaya başlayan kadın kıyafetlerini büyük bir ustalık ve özenle hazırlıyor, güzel tasarımlarla işliyordu. Selamlaşıp bizi sıcak bir şekilde karşılamasının ardından kendisinden yaptığı çalışmalar hakkında konuşmasını istedik. Önerimizi memnuniyetle kabul etti.

‘Kendi sermayem ve ailemin desteğiyle ilerledim’

Kendisini tanıtarak konuşmaya başlayan kadın esnaf şunları söyledi:

“Ben Basire Haydari. Şu anda Bamyan merkezindeki Molla Gulam’da yaşıyorum. Terzilik yapıyorum ve özellikle işleme alanında çalışıyorum. Yaklaşık üç yıldır kendi başıma, bağımsız olarak çalışıyorum. Bundan önce de iki yıl boyunca aynı alanda çıraklık yaptım.”

Basire, bu alanda çalışmaya nasıl karar verdiğini şöyle anlatıyor:

“Yakınlarımızdan birinin düğünü vardı. Elbisenin modelini internetten bulmuştuk. Pek çok yerde aradım. Üzerinde çiçek motifleri vardı; mavi renkli kadife kumaş üzerine çiçek işlemeleri bulunuyordu. Pazarda aradım ancak bulamadım. Birisi bana, ‘Size işleme yapabilecek bir yere gidin’ diye tavsiyede bulundu. Gittiğimiz yerde öyle yüksek bir fiyat söylediler ki altı takım elbise için bu parayı ödemek bizim açımızdan çok zordu. O zamanlar biraz dikiş biliyordum. Ablam, madem bu işi biraz biliyorum, oraya gidip çalışmamı ve elbise için ödeyeceğimiz parayı işi öğrenmek için kullanmamı önerdi. Bu olay ve ablamın teşviki bana motivasyon sağladı. Bugün bu alanda bulunduğum noktaya böyle geldim.”

Bamyan’da çok sayıda kadın zanaatkarın faaliyet yürütmesi ve bu kadınların bazı kuruluşlar tarafından desteklendiğine ilişkin söylemler üzerine Basire’ye kendisinin herhangi bir destek alıp almadığını sorduk. Basire Haydari  şöyle yanıt verdi:

“Ne yazık ki bu konuda hiçbir kurum bana destek olmadı. Kendi imkanlarımla, sahip olduğum sermaye ve ailemin desteğiyle bugüne kadar geldim.”

Taliban’ın denetimleri çalışma alanlarına uzanıyor

Bamyanlı kadınların çalışma yaşamındaki faaliyetlerinin artmasıyla birlikte, Taliban’ın İyiliği Emretme ve Kötülükten Sakındırma görevlilerinin de kadınların çalıştığı yerlere yönelik denetimleri arttı. Görevliler, kadınların hicap kurallarına uyup uymadıklarını kontrol etmek amacıyla her gün kadınların çalışma alanlarını ziyaret ediyor.

Basire, Taliban’ın İyiliği Emretme ve Kötülükten Sakındırma görevlilerinin sık sık iş yerine gelmesinden şikayet ederek, görevlilerin her defasında izin almadan çalışma alanına girdiklerini belirtti. Bölge halkının kendisinin çalışmasına yaklaşımına ilişkin ise, “Burada, çok şükür, benim çalışmama karşı çıkan insanlar yok” dedi.

Kadınlarla dayanışmayı büyütüyor

Basire Haydari, diğer kadınlarla dayanışmasına ilişkin de şunları söyledi:

“Müşterilerimin tamamı kadın. Ben kendi hemcinsimi anlayamazsam bu toplumda bir sorun var demektir. Örneğin bazı kadınlar geliyor ve ‘Kızlarımız için elbise yaptırıyoruz. Yaptırmazsak arkadaşlarının yanında mahcup oluyorlar ya da üzülüyorlar’ diyor. Ben de onlara, ‘Elbiseyi yaparım, parasını yavaş yavaş ödersiniz’ diyorum. Ya da daha ucuza dikiyorum. Böylece hem benim için hem de onun çocuğu için bir katkı oluyor ve kadın çocuğuna bir şeyler alabiliyor.”

Tıp eğitiminin ardından terziliğe yöneldi: Asla teslim olmayın

Basire, terzilik yapmaya başlamadan önce tıp alanında eğitim gördü.

Konuşmasının sonunda Afganistanlı kadınlara seslenen Basire Haydari şu mesajı verdi:

“Afganistanlı kadınlara mesajım şu: Asla teslim olmayın. En küçük işten bile olsa başlayın ve kendi ayaklarınız üzerinde durabilecek hale gelin. Cep harçlığınız ya da ihtiyaçlarınız için eşinize veya babanıza bağımlı olmayın. İçinde bulunduğumuz bu koşullarda aile ekonomisine de katkıda bulunun.”