RANA JOUNİ

Lübnan – Lübnan’ın güneyinde saldırılar ve yıkım sürerken mezarlıklar, camiler, kiliseler ve arkeolojik alanlar gibi tarihi ve kültürel miras alanları da zarar görüyor. Bu nedenle bölgenin tarihi ve kültürel mirasını korumak, tüm değerleri ve ayrıntılarıyla gelecek kuşaklara aktarmak her zamankinden daha büyük önem taşıyor. Çünkü bu miras, toprağın ve halkın kimliğinin ayrılmaz bir parçası olmasının yanı sıra kuşaklar boyunca aktarılan ortak tarihin canlı hafızasını oluşturuyor.

Bu anlayışla şair Leyla Rıza ve Bâbilîye beldesinden onlarca kadın, kültürel hafızanın silinmesine karşı gelenekleri yaşatarak mücadele etmeyi seçti. Kadınlar, halk kültürünü korumak ve gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla her ay bir günü Güney’in köy yaşamını yeniden canlandırmaya ve bu yaşamın ayrıntılarını hatırlamaya ayırıyor. Girişimle, annelerin ve büyükannelerin hafızasında kök salan mirasın yeni kuşakların belleğinde de yaşamayı sürdürmesi hedefleniyor.

Kadınlar hafızayı diri tutuyor

Menjîre ve köy düğünlerinden yöresel kışlık yiyeceklerin hazırlanmasına, buğday öğütülmesinden zahter yapımına kadar pek çok ayrıntı bu etkinlikte yeniden canlandırılıyor. Küçük gibi görünen, ancak koca bir yaşamın hikayelerini ve kuşakların hafızasını barındıran bu gelenekleri yaşatmaya özen gösteren Leyla Rıza, savaş ne kadar şiddetlenirse şiddetlensin ve koşullar ne kadar değişirse değişsin bu hafızanın yok olmaması gerektiğini söyledi.

Leyla Rıza, “Kadınlar, evin avlusunda eski ev eşyalarının arasında bir araya gelerek kültürel mirası tüm ayrıntılarıyla yeniden canlandırdı. Menjîre, köy kıyafetleri, Güney’e özgü düğünler, sac ekmeği ve geçmişin sade yaşamı, katılımcıları eski günlere götürdü. O dönemlerde köy meydanlarında düzenlenen düğünlere ayrım gözetilmeksizin herkes katılır, sadeliğin hakim olduğu yaşamda sevinçler de hep birlikte paylaşılırdı” dedi.

Etkinliğin hazırlıklarının bir haftadan fazla sürdüğünü, bazı aşamalarda bu sürenin on günü aştığını belirten Leyla Rıza, “Eski eşyaların toplanması, geleneksel kıyafetlerin hazırlanması ve kadınların o dönemin yaşamına ait ayrıntıları yeniden canlandırabilmesi için eğitilmesi gerekiyor. Bu çalışma kolay değil. Her eski parçayı bulmak, kadınlar ve genç kadınlarla iletişim kurmak, canlandıracakları rolleri ve köy kıyafetlerini nasıl kullanacaklarını anlatmak gerekiyor. Böylece büyükannelerin kuşağından bugünün kuşağına mesajı açık bir şekilde aktarabiliyoruz” ifadelerinde bulundu.

Amaçlarının yalnızca kültürel bir etkinlik düzenlemek olmadığını, toprağın hafızasını yeniden canlandırarak yeni kuşaklara bu toprakların silinip atılamayacak bir tarihi, kimliği ve hafızası olduğunu anlatmak istediklerini vurgulayan Leyla Rıza, sözlerine şöyle devam etti:

“Köy düğünü, kültürel miras gününün en önemli bölümlerinden biriydi. Herkesin bir araya geldiği, köy meydanının açık bir eğlence alanına dönüştüğü eski düğünlerin ayrıntılarını yeniden canlandırdık. O dönemlerde davetiye gönderilmez, pahalı hazırlıklar yapılmazdı. İnsanlar ev ev dolaşılarak düğüne davet edilir, gelin davul, mijwiz, dabke ve zılgıtlar eşliğinde uğurlanırdı. Kutlamaya ise herkes katılırdı. Düğünlerin yeniden halka açık ve geleneksel niteliğine kavuşmasını istiyorum. Bugün birçok düğün sınırlı katılımla gerçekleştiriliyor. Oysa düğün sevinci ancak herkesin katılımıyla tamamlanır. Bu gelenek, belde sakinleri arasındaki toplumsal dayanışmanın ve bağların en güzel örneklerinden biridir.”

Günlük yaşamın ayrıntıları da kültürel miras etkinliğinde yeniden canlandırıldı. Buğday ekmeği, sac ekmeği, menjîre, el sanatları ve yöresel yemeklerin hazırlanması, kadınlara annelerinin ve büyükannelerinin anılarını yeniden yaşattı.

‘Kadınlar, tüm krizlere rağmen karşın topraklarında kalmayı sürdürdü’

Kadınlardan Seyide Rıza, geleneksel sac üzerinde pişirilen ekmeğin kendisini geçmişe götürdüğünü belirterek, “Bu ekmek, benim için en güzel olarak nitelendirdiğim eski günlere götüren özgün bir miras. Savaş nedeniyle yaşam koşulları değişti ve zorlaştı. Komşular arasındaki alışılmış toplumsal bağlar zayıfladı. Buna rağmen kadınlar, tüm krizlere ve mevcut koşullara karşın topraklarında kalmayı sürdürdü” diye belirtti.

Katılımcılardan Amal Yunus, el sanatlarını yalnızca bir hobi olarak değil, kadınların birbirine aktardığı toplumsal hafızanın ve kültürel mirasın bir parçası olarak gördüğünü dile getirdi.

‘El sanatları yalnızca bir geçim kaynağı değil, canlı bir mirasın ayrılmaz parçası’

Beldenin hafızasında 1960’ların sonlarına uzanan dönemi anlatan Refika Şuayb ise, “O yıllarda Baalbek’ten gelen bir kadın, yün işleri konusundaki bilgisini bölgemize taşıdı. Kadınlara bu işleri öğretmeye ve üretim yapmaları için onları teşvik etmeye başladı. Böylece kadınlar örgü örme ve yün eğirme konusunda ustalaştı. 1967 yılında savaşa katılanları desteklemek amacıyla kendi ellerimizle yün kazaklar ördüğümüz günleri gururla hatırlıyorum. Bu el sanatları yalnızca bir geçim kaynağı değil, unutulmaktan korunması gereken canlı bir mirasın da ayrılmaz parçasıdır” dedi.

Süreyya Hatît de geçen yüzyılın 1970’li yıllarının güçlü toplumsal bağlarla öne çıktığını belirtti. O dönemde evlerin kapılarının herkese açık olduğunu kaydeden Süreyya Hatît, sevinçlerin beldedeki tüm sakinleri bir araya getiren ortak etkinliklere dönüştüğünü ifade etti.

Hikaye yalnızca geçmişi yeniden canlandırmakla sınırlı kalmıyor, bugüne de uzanıyor. Katılımcılar, bu gelenekleri yaşatmanın aynı zamanda bir araya gelme ve buluşma alanı oluşturduğunu, savaşın, kaygının ve saldırıların ortasında sevinç dolu anlar yaratma fırsatı sunduğunu düşünüyor. Bâbilîye’de düzenlenen kültürel miras günü, geçmişten görüntüleri yeniden canlandırmaktan ya da ataların geleneklerini kutlamaktan ibaret değildi. Etkinlik, hafızayı canlı tutma ve Güney halkının kuşaklardan devraldığı geleneklerin, göreneklerin ve hikayelerin geçici ayrıntılar değil, kimliklerinin ve varlıklarının bir parçası olduğunu vurgulama çabasıydı. Kadınlar, bu hafızanın yok olmasını istemiyor.