NOVÂ KERİMİYAN

Seqiz – Tiyatro sanatı, tarih boyunca halkların tarihini anlatan; inançlarını, geleneklerini ve yaşam biçimlerini yansıtan bir sanat dalı oldu. Rojhilat Kürdistan’ın Seqiz kenti de bu sanatın önemli merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Rojhilat Kürdistanı’nın kalbindeki Zîwiye, 28-31 Ekim tarihleri arasında İran’ın farklı kültür ve ritüellerini anlatan gösterilere ev sahipliği yapıyor. Sistan ve Belucistan’dan Khodanur’u hatırlatan bir danstan, neşe ve bereket için toprağın kulağına şarkılar söyleyen Gilak kadınlarının ezgilerine; Şamaran efsanesinden Azeri âşıkların melodilerine ve Kürtçe yağmur duası söyleyen bir gelinin hikâyesine kadar pek çok anlatı sahneye taşınıyor.

 

Seqiz’daki Zîwiye 4. Geleneksel ve Ritüel Tiyatro Festivali, bu günlerde Rojhilat Kürdistanı’na farklı bir renk katıyor. İran’ın çeşitli bölgelerinden 12 tiyatro topluluğunun yanı sıra Başûr Kürdistanı’ndan sanatçıların da katıldığı festivalde, farklı kültürlerin gelenekleri ve anlatıları sahneleniyor. Festival programında Sine’den “Afret”, Kirmanşah’tan “Vezra Keşi” ve “Şamaran”, Qorve’den “Bûkê Baranê”, Kohgiluye ve Boyer-Ahmed eyaletinin Yasuc kentinden “Arus Berun” ve Kelar’dan “Peymanî Dostan” adlı oyunlar yer alıyor. Ayrıca Dehgolan’dan “Gelûkanî”, Culfa’dan “İlik Bahar”, Sistan ve Belucistan’ın İranşehr kentinden “Henüz geç değil” ve Gilan eyaletinin Kelaçay kentinden “Gilzakan” adlı oyunlar da festival kapsamında sahneleniyor.

Kültürel farklılıklar ve başka kültürleri tanıma isteği, festivali halkın ilgi gösterdiği bir etkinliğe dönüştürüyor. Gösterilerin önemli bir bölümü, İran coğrafyasında yaşayan halkların inançlarını, geleneklerini, anlatılarını ve yaşamlarının daha az bilinen yönlerini sahneye taşıyor.

Festivalin ana merkezi Seqiz olsa da daha fazla izleyicinin gösterilere ulaşabilmesi amacıyla Sine’nin İmam nahiyesine bağlı Sente ve Bane kentlerinde de bazı oyunlar sahnelendi.

'Kadınların kültürel mirastaki yeri'

Bu anlatılar arasında kadınların yeri tartışılmaz. Toplu şarkı ve danslardan doğurganlık, yağmur ve bereketle ilgili ritüellere kadar pek çok yerel gelenek, kadınların katılımı ve katkısıyla şekillenerek kuşaktan kuşağa aktarıldı. Bugün tiyatro sahnesinde yeniden canlandırılan kültürel mirasın önemli bir bölümü, kadınların rolü olmadan düşünülemez. Ancak kadınların bu ritüellerde önemli bir yere sahip olması, sanat ve tiyatro alanında eşit fırsatlardan yararlandıkları anlamına gelmiyor.

Oyuncu ve oyun yazarı Şeyda K., kadınların rolünün sınırlandırılması ve görünmez kılınmasına ilişkin şunları söylüyor:

“Festivalin afişinde kadınların fotoğrafları yer almıyor. Jüri üyeleri arasında da kadınların isimlerini göremiyoruz. Geleneksel dansın resmî ve sahnelenen biçiminin erkeklere özgü olması gerektiği düşünülüyor. Oysa kadınlar pek çok ritüel anlatısında başlıca rolü üstleniyor ve bu gösterilerin kültürel kimliği, onların varlığına ve sesine bağlı. Giyim, hareket, ses ve sahnede özgürce hareket edebilme konularındaki toplumsal ve yasal kısıtlamalar da en önemli sorunlar arasında.”

Tüm bu kısıtlamalara rağmen kadınlar tiyatro alanındaki varlıklarını sürdürüyor. Zîwiye Festivali, kadınların geleneksel anlatılardaki köklü rolünü görünür kılmak açısından önemli bir fırsat olarak değerlendirilebilir. Ancak kadınların tiyatro gösterilerinde temsili, yalnızca bir ritüelin karakterleri ya da geçmişten kalan kültürel mirasın bir parçası olarak yer almalarıyla sınırlı kalmamalı. Kadınların bugün de kendi seslerine, seçim haklarına ve karar alma süreçlerine katılma imkânına sahip sanatçılar olarak varlık göstermesi gerekiyor.

Şeyda K.’ye göre bu tablonun değişmesi, kültür ve sanat alanındaki yapıların yeniden değerlendirilmesini ve festivallerin farklı bir anlayışla yönetilmesini gerektiriyor. Kadın sanatçılar ise bu alanda daha güçlü bir yer edinme umudunu korurken festivali farklı kültürleri ve gelenekleri tanıtmak için önemli bir fırsat olarak görüyor.

Dört gün boyunca çeşitli tiyatro topluluklarını ağırlayan Zîwiye 4. Geleneksel ve Ritüel Tiyatro Festivali, bugün 31 Ekim’de düzenlenecek kapanış töreniyle sona eriyor.