Sudan’daki yaşam mücadelesinde en büyük bedeli kadınlar ödüyor
Savaş, açlık ve göç kıskacındaki Sudan’da hak ihlallerinin ve dışlanmanın en ağır bedelini kadınlar ödüyor. Siyasi aktivist Sara El-Tayib Ali, kalıcı barış için sivillerin korunması ve kadınların karar mekanizmalarında yer alması gerektiğini vurguluyor.
MİRVET ABDULKADİR
Sudan- Sudan’ın hikayesi bugün artık cephe hatlarının haritasıyla değil; gökyüzündeki görünmeyen bir dronun sesiyle, Darfur’daki bir ailenin masasında duran boş tabakla, ekmek fırınının önündeki uzun kuyrukla yazılıyor. Aylar boyunca et alışverişini listeden silmek zorunda kalan bir anne, pazar yerinde tezgah açmak için üniversite eğitimini yarıda bırakan genç bir kadın, aletleri çalınan ve mahsulü yakılan Cezireli çiftçi, dün evinde baş tacı ediliyorken bugün çocuklarına bakmaya çalışan göçmen bir kadın... 48 milyon Sudanlının verdiği mücadele kelimenin tam anlamıyla bir yaşam mücadelesidir.
Ekonominin atan kalbi olan Hartum’dan, ülkenin gıda ambarı Darfur ve Kordofan’a; ani bir kararla geçici ekonomik başkente dönüştürülen Port Sudan’a kadar her yerde aynı hikaye tekrarlanıyor: Gökyüzünde insansız hava araçları (İHA), her gün bombalanan elektrik santralleri, her saat başı artan fiyatlar ve yaratmadığı bir krizle tek başına mücadele etmek zorunda kalan yurttaşlar.
Afrika’nın yüzölçümü bakımından üçüncü, tarımsal ve maden kaynakları açısından en zengin ülkesi nasıl bu eşiğe geldi? Sudan’daki çatışma nasıl doğrudan sivilleri hedef alan bir savaşa dönüştü? Devlet bütçesinin ekmek ve ilaç desteğinden askeri mühimmat finansmanına kaydırılmasının ardından Sudanlı kadınların ödediği gerçek bedel nedir?
Siyasi aktivist Sara El-Tayib Ali, Sudan’daki mevcut koşulları, tırmanan İHA savaşlarının gıda krizleri, yerinden edilme ve geçim krizleriyle aynı döneme denk gelmesi nedeniyle ülkenin modern tarihindeki en kötü dönem olarak nitelendiriyor. Sara El-Tayib Ali, stratejik İHA'ların kullanımının başkent Hartum ile Mavi Nil ve Kordofan eyaletlerini de kapsayacak şekilde genişlemesinin altyapıda ve kamusal tesislerde yıkıma yol açtığı konusunda uyarıyor.
Uluslararası raporlar, çatışmanın her iki tarafının da uzun menzilli cephaneliğe sahip olduğunu ortaya koyuyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, yalnızca 2026 yılının ilk yarısında İHA saldırılarında 1120'den fazla sivilin yaşamını yitirdiğini tahmin ediyor.
Görgü tanığı olan Sara El-Tayib Ali, bu İHA'ların altyapıyı yok etmek amacıyla Etiyopya dahil komşu ülkelerden sınırları aştığını, resmi verilere göre çok sayıda İHA'nın düşürüldüğünü belirtiyor.
Hartum’da yaşadığı mahalledeki bir İHA düşme olayını aktaran Sara El-Tayib Ali, bu durumun tesislere zarar verdiğini ve çocukların katledilmesine yol açtığını belirterek, saldırıların doğrudan sivil yurttaşları hedef aldığının altını çiziyor.
BM raporlarına göre, yıl boyunca bu İHA'lar nedeniyle yaklaşık 15 elektrik santrali bombalandı ve her üç çocuktan ikisi yaşamını yitirdi. Bu saldırılar, Vad El-Mahi’de 26 kadın ve 4 çocuğun katledilmesi, Nyala’daki bir pazar yerinin bombalanması sonucu 36 kişinin yaşamını yitirmesi gibi korkunç katliamlara yol açtı.
Göreli güvenlik ile en büyük tehlike arasında Sudanlı kadınlar
Sara El-Tayib Ali, kadınların bu çatışmadan en çok zarar gören kesim olduğunu, tecavüz ve ağır ihlallerle öncelikle kadın bedeninin hedef alındığını belirtiyor. Nefret söyleminin, ırkçılığın, bölgeciliğin ve kabileciliğin tırmanmasının hem kadınlar hem de toplum için temel bir tehdit oluşturduğunu vurgulayan Sara El-Tayib Ali, daha güvenli bir ortama ulaşmak için bu bölünmelerin ve çatışmaların nasıl aşılacağı sorusunu yöneltiyor.
İHA bombardımanlarının, özellikle kadınların günlük yaşamlarında yoğun olarak ihtiyaç duyduğu elektriği keserek temel yaşam koşullarını tehdit ettiğini ifade eden Sara El-Tayib Ali, çatışmanın Sudanlı kadınları bir gecede evlerini ve mülklerini kaybetmiş mültecilere veya yerinden edilmiş kişilere dönüştürdüğünü söylüyor. Kadınların büyük çoğunluğu şehirlerde, barınma merkezlerinin dışında ve alışık olmadıkları yeni ortamlarda yaşasalar da ailelerini geçindirmek, çocuklarını büyütmek ve hayata uyum sağlamak konusunda yüksek bir beceri sergilediklerini vurguluyor.
Sara El-Tayib Ali, uluslararası toplumun Sudan’daki insani krizle ve kadın hakları ihlalleriyle ilgilenmediğini belirterek, BM örgütlerine ve dünyaya işlenen ihlallere karşı derhal harekete geçme çağrısında bulundu.
Sınırlı siyasi temsil ve gasbedilmiş haklar
Sara El-Tayib Ali, Sudan’da kadınların siyasi temsilinin, çatışma sürecinde çektikleri acılar ve maruz kaldıkları ihlallerle orantılı olmadığını belirtiyor. Bakanlıklarda çalışanların toplam yüzde 75’ini kadınlar oluşturmasına rağmen, kadınların liderlik ve karar alma pozisyonlarındaki varlığı anayasal temsilde yalnızca iki kadınla sınırlı kalıyor.
Kadınların kendi rollerinin bilincinde olmaları ve feminist örgütler ile siyasi partiler aracılığıyla siyasi temsili güçlendirme çabalarını artırmaları gerektiğini vurgulayan Sara El-Tayib Ali, Anayasa Belgesi’nde öngörülen yüzde 40’lık oranın gerisinde kalan mevcut zayıf temsilin aşılması gerektiğine dikkat çekiyor. Kadınların toplumun temeli ve barış ile istikrarın direği olduğunu belirten Sara El-Tayib Ali, bu bağlamda karar alma merkezlerinde etkin birer ortak olabilmeleri ve çatışmayı durdurup hükümetin kurulmasına katkı sunabilmeleri için eğitilmeleri gerektiğini vurguluyor.
Sara El-Tayib Ali, kadınların ekonomik olarak güçlendirilmesinin destekleyici ve rehabilite edici projelerle artırılması gerektiğinin altını çiziyor. Sudan’ın bugün şekilsel açıklama ve vaatlerden uzak bir şekilde sivilleri korumaya ve temel ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik somut adımlara ihtiyacı olduğunu belirten Sara El-Tayib Ali, çatışmanın doğrudan yurttaşların yaşamını ve kadınların onurunu hedef alan bir boyuta ulaştığını, bu nedenle insanın korunmasıyla ve kadının karar alma merkezlerinde güçlendirilmesiyle başlamayan hiçbir anlaşmanın çökmeye mahkum kırık bir ateşkes olmaktan öteye gidemeyeceğini vurguluyor.