Kadınlar miras haklarından aile baskısıyla vazgeçiriliyor

Suriye kıyı bölgesinin kırsal kesimlerinde kadınlar, miras hakları yasal güvence altında olmasına rağmen ailevi ve toplumsal baskılar nedeniyle paylarını alamıyor ya da haklarından vazgeçmek zorunda kalıyor.

MASSA SULTAN

Lazkiye- Kadınların miras hakkının engellenmesi her zaman doğrudan bir ret biçiminde yaşanmıyor. Miras paylaşımının ertelenmesi, taşınmazların ve arazilerin erkek çocukların adına kaydedilmesi ya da mülklerin onların kontrolünde tutulması gibi dolaylı yöntemlerle başlayan süreç, kimi zaman kadının ailevi ve toplumsal baskılar altında kendi payından vazgeçmesiyle sonuçlanıyor. Kadınlar böylece haklarını talep etmekle aile bağlarını korumak arasında zor bir seçimle karşı karşıya bırakılıyor.

Miras meselesi, Suriye kıyı bölgesinin kırsal kesimlerinde özel bir önem taşıyor. Çünkü birçok ailede miras; para ve konutların yanı sıra tarım arazilerini ve aile evlerini de kapsıyor. Bu mülkler, aynı zamanda temel bir ekonomik kaynak niteliği taşıyor. Kadının mirastan payını alması, ekonomik krizler karşısında dayanabileceği bir kaynak edinmesini ve baba, erkek kardeş ya da eşine tamamen bağımlı olmadan karar verebilmesini sağlıyor. Ayrıca kadının toplumda yalnızca tüketen, ekonomik açıdan bağımlı bir birey olarak görülmesine karşı da önemli bir güvence oluşturuyor.

Miras, kadınlara sosyal ve ekonomik güvence sunmasının yanı sıra yoksulluğa, barınma hakkını kaybetmeye ya da başkalarından yardım istemek zorunda kalmaya karşı da koruma sağlıyor. Bu nedenle özellikle kırsal bölgelerde kadınların tarım arazilerinden pay alması; gelir, üretim olanakları ve aile istikrarı açısından büyük önem taşıyor.

Kadınlar neden mirastan mahrum bırakılıyor?

Suriye yasaları kadınların miras hakkını tanımasına rağmen bazı toplumsal uygulamalar, kadınların paylarını almasının önünde engel oluşturmayı sürdürüyor. Bu uygulamaların başında, aile mülklerinin erkek çocuklara kalması gerektiği yönündeki anlayış geliyor. Evli kız çocuklarının mirastan pay alması ise aile servetinin bir bölümünün başka bir aileye, yani eşlerinin ailesine geçmesi olarak değerlendiriliyor.

Bu yaklaşım, kadınların miras haklarından mahrum bırakılmasının başlıca toplumsal nedenlerinden biri. Erkek çocuk, ailenin mülklerini koruyacak ve soyadını sürdürecek kişi olarak görülürken kız çocuk, evlilik sonrasında ekonomik aidiyeti başka bir aileye geçmiş birey olarak değerlendirilebiliyor.

Kadının miras hakkından mahrum bırakılması, miras bırakan kişinin ölümünden sonra payının verilmemesiyle sınırlı kalmıyor. Bazen süreç daha önce başlıyor; taşınmazlar ve araziler erkek çocukların adına kaydediliyor ya da anne ve babanın sağlığında mülkler erkek çocuklara devrediliyor. Bu durum, kız çocuklarının ilerleyen süreçte haklarını talep etme imkanını zayıflatıyor.

Hukuki bilgi eksikliği, bazı kadınların haklarını bilmemesi, mülkiyeti kanıtlayan belgelere sahip olmaması da bu süreci zorlaştırıyor. Mirasçılık belgesi çıkarma, mülkiyet devri ve dava süreçlerinin karmaşıklığı ile yargılama masrafları da özellikle mirasçılar arasında anlaşmazlık yaşanan durumlarda kadınların hak aramasını güçleştiriyor.

Kadınlar neden haklarından vazgeçiyor?

Kadınların miras haklarından vazgeçmesi her zaman kendi istekleriyle gerçekleşmiyor. Bu karar, çoğu zaman biriken psikolojik ve toplumsal baskıların sonucu olarak ortaya çıkıyor. Kadınlar, mirastaki paylarını talep etmelerinin aileleriyle karşı karşıya gelmelerine ve aile içinde bir çatlağa neden olacağı düşüncesine sürükleniyor.

Bu baskılar, erkek kardeşlerin aile mülkünün korunması gerekçesiyle kız kardeşlerinden haklarından vazgeçmelerini istemesinden, “Sen bizim kızımızsın, evimiz senin evin” ya da “Kardeşlerinin toprağa daha çok ihtiyacı var” gibi ifadeler kullanılmasına kadar uzanıyor. Kadının payını talep etmekte ısrar etmesi halinde aile bağlarının kesilmesi ya da aile desteğinden mahrum bırakılmasıyla tehdit edildiği durumlar da yaşanıyor. Erkek kardeşlerin mirasa daha fazla ihtiyaç duyduğu gerekçesiyle kadınların haklarından vazgeçmeleri bekleniyor.

Burada dikkat çeken toplumsal çelişki ise kadının kendi ekonomik bağımsızlığını sağlayabilecek bir kaynaktan, erkek kardeşlerine karşı sorumluluk hissettiği için vazgeçebilmesi. Kadınlar nankörlükle suçlanmaktan, aile bireyleri arasında ayrımcılık yapmakla itham edilmekten ya da haklarını talep etmelerinin uzun sürecek bir anlaşmazlığa dönüşerek aile ilişkilerine zarar vermesinden korkabiliyor.

Bazı durumlarda ise kadınların mirastan vazgeçmesi, imzaladıkları belgelerin içeriğini bilmemelerinden kaynaklanıyor. Okuma yazma bilmeyen ya da hukuki işlemler hakkında yeterli bilgisi bulunmayan kadınların bu durumundan yararlanılarak, içeriğini ve sonuçlarını anlamadıkları belgelere imza atmaları veya parmak izi vermeleri sağlanabiliyor. Bu belgeler arasında miras haklarından vazgeçmeye ilişkin işlemler de bulunuyor.

Kadınların hakkı aileden verilen bir lütuf değil

1953 tarihli ve 59 sayılı Suriye Kişisel Statü Kanunu ve bu kanunda yapılan değişiklikler, miras meselelerini düzenliyor. Uygulanacak kişisel hukuk kurallarına göre ayrıntılar değişebiliyor. İslam miras hukuku kurallarının uygulandığı durumlarda aynı derecedeki erkek ve kız çocukların birlikte mirasçı olması halinde erkeğin payı kadının payının iki katı olarak belirleniyor. Mirasçıların yapısına ve yakınlık derecesine göre paylar değişebiliyor. Emirî miras sisteminde ise kadın ve erkek eşit pay alıyor.

Kadınların miras hakkının yasal olarak tanınması önemli bir adım olsa da bu, hakkın fiilen kullanılmasını tek başına güvence altına almıyor. Kadınların gerçek miras payları hakkında bilgilendirilmesi ve herhangi bir baskı ya da zorlama olmadan bu pay üzerinde tasarrufta bulunabilmesi için hukuki ve toplumsal farkındalığın artırılması, gerekli mekanizmaların oluşturulması gerekiyor.

Bu noktada Suriye kıyı bölgesinin kırsal kesimlerinde faaliyet gösteren dernek ve hak örgütlerinin rolünün güçlendirilmesi önem kazanıyor. Kadınlara yönelik hukuki bilgilendirme toplantılarının düzenlenmesi, danışmanlık ve hukuki destek sağlanması, gelenek ve görenekler adına kadınların miras hakkından mahrum bırakılmasını meşrulaştıran uygulamaların tartışmaya açılması gerekiyor. Ayrıca dini ve toplumsal önderlerin, akrabalık bağlarının yasalar ve miras hükümleriyle güvence altına alınmış mali hakları ortadan kaldırmadığını açıklaması önem taşıyor.

Miras bir haktır; ailenin kız çocuğuna verdiği bir ödül ya da lütuf değildir. Kadından erkek kardeşlerini memnun etmek ve aile içindeki anlaşmazlıkları çözmek adına beklenen vazgeçiş, onun ekonomik güvenliği ve bağımsızlığı açısından ciddi sonuçlar doğuruyor. Yasaların tanıdığı haklarla bazı geleneksel kabullerin dayattıkları arasında kadınların karşı karşıya kaldığı soru ise hala yanıt bekliyor: Kadınlar, aileleri içindeki yerlerini korumak için daha ne kadar haklarından vazgeçmek zorunda kalacak?