Haber Merkezi- İran’da üniversitelere yönelik baskılar yeni bir boyuta ulaştı. Ülke genelindeki çok sayıda üniversiteden gelen raporlar, öğrenciler hakkında verilen uzaklaştırma ve okuldan çıkarma kararlarının yanı sıra disiplin soruşturmaları, gözaltılar ve ağır yargı cezalarında önemli bir artış yaşandığını ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu uygulamaların 2022 yılında başlayan kitlesel protestoların ardından kurumsallaşan güvenlikçi yaklaşımın devamı niteliğinde olduğunu belirtiyor.

İnsan hakları kuruluşları, son yıllarda üniversitelerin bilimsel üretim ve eleştirel düşüncenin merkezi olmaktan uzaklaştırılarak öğrenciler ve akademisyenler üzerinde baskı kurulan alanlara dönüştürüldüğünü ifade ediyor. 2025 yılında yayımlanan raporlarda, yalnızca barışçıl görüş açıklamaları nedeniyle onlarca öğrencinin disiplin cezalarıyla karşı karşıya kaldığı belirtilmişti.

Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde 100’den fazla öğrenci hakkında işlem

İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde 100’den fazla öğrenci hakkında disiplin dosyası açıldığı bildirildi. Bazı öğrencilerin “ulusal güvenliğe karşı faaliyet” ve “örgütlü hareket” gibi suçlamalarla soruşturulduğu belirtilirken, öğrencilerin önemli bir bölümünün savunma haklarını etkin biçimde kullanamadığı aktarıldı.

Bağımsız kaynaklara göre, mart ayında başlayan yeni soruşturma dalgası haziran ayında yoğunlaştı. Ülkenin önde gelen üniversitelerinde çok sayıda uzaklaştırma ve okuldan çıkarma kararının verildiği kaydedildi.

Şerif Üniversitesi’nde ihraç ve eğitim yasağı

İran’ın en prestijli yükseköğretim kurumlarından biri olarak anılan Şerif Teknoloji Üniversitesi’nde yüksek lisans öğrencisi bir kişinin okuldan çıkarıldığı ve dört yıl süreyle ülke genelindeki üniversitelerde eğitim almasının yasaklandığı bildirildi. Söz konusu öğrencinin daha önce yargı makamlarınca suçlamalardan beraat ettiği belirtildi.

Öğrenci kaynakları, dijital medya paylaşımları, mesajlaşma uygulamalarındaki faaliyetler ve hatta özel gruplardaki yazışmaların disiplin soruşturmalarına gerekçe gösterildiğini iddia ediyor.

Tahran Üniversitesi’nde yüzlerce öğrenci soruşturma sürecinde

Tahran Üniversitesi’nde 150 ila 200 öğrencinin disiplin soruşturmaları veya savunma süreçleriyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor. İddialara göre bazı öğrencilere yöneltilen suçlamalar resmi belge sunulmadan telefon yoluyla iletilirken, öğrenci temsilcileri hakkında da dosyalar açıldı.

Öğrenciler, süreçlerin şeffaf yürütülmediğini ve uzun süren belirsizliğin fiili bir cezalandırma yöntemine dönüştüğünü savunuyor.

Kadın öğrenciler üzerindeki baskılar

Haberlerde, kadın öğrencilerin daha yoğun baskılarla karşı karşıya kaldığına da dikkat çekiliyor. Özellikle kıyafet kuralları ve kampüslerdeki güvenlik uygulamalarına yönelik itirazlarda bulunan kadın öğrencilerin uzaklaştırma, yurtlardan çıkarılma ve eğitim haklarından mahrum bırakılma gibi yaptırımlarla karşı karşıya kaldığı belirtiliyor.

Bazı üniversitelerde çok sayıda kadın öğrencinin disiplin cezaları nedeniyle eğitim hayatına devam edemediği ifade ediliyor.

İnsan hakları örgütlerinden tepki

İnsan hakları savunucuları, disiplin kurullarının eğitim kurumlarında siyasi ve güvenlik amaçlı bir araç haline getirildiğini savunuyor. Uzmanlara göre, öğrenciler hakkında açılan dosyalar yalnızca bireysel cezalandırma amacı taşımıyor; aynı zamanda üniversite genelinde caydırıcılık ve otosansür oluşturmayı hedefliyor.

Gözlemciler, İran üniversitelerinde yaşananların münferit olaylar değil, yükseköğretim alanını denetim altına almaya yönelik sistematik bir politikanın parçası olduğunu belirtiyor. Akademik özgürlüğün giderek daraldığına dikkat çeken uzmanlar, üniversitelerin eleştirel düşüncenin üretildiği alanlar olmaktan çıkarak baskı ve denetim mekanizmalarının uygulandığı kurumlara dönüştüğü uyarısında bulunuyor.