Haber Merkezi- İran’daki farklı siyasi çevrelerden 15 parti ve örgüt, insan haklarının korunmasına ilişkin ortak bir belgeyi Oslo’da imzaladı. İran İnsan Hakları Örgütü’nün (IHRNGO) kolaylaştırıcılığında aylar süren görüşmelerin ardından hazırlanan belge, 26 Eylül’de düzenlenen toplantıda resmileşti. Belgeyi imzalayan 15 kuruluşun 12’sinden temsilciler Oslo’da bir araya geldi.

Belgenin hazırlanmasına yönelik süreç, IHRNGO tarafından Ekim 2025’te Oslo’da düzenlenen “İslam Cumhuriyeti Sonrası İran’da İnsan Hakları” konferansıyla başladı. İlk taslak konferansta sunulurken, sonraki aylarda farklı siyasi parti ve örgütlerin temsilcileri arasında çevrim içi görüşmeler gerçekleştirildi.

Ortak ilkeler belirlendi

Ortak belge, gelecekteki olası siyasi geçiş sürecinde İran’daki tüm yurttaşların bireysel ve kolektif haklarının korunmasını amaçlayan asgari insan hakları ilkelerini ortaya koyuyor.

Belgede cinsiyet temelinde ayrımcılığın yasaklanması ve eşitlik, idam cezasına karşı çıkılması, işkencenin yasaklanması, ifade ve toplanma özgürlüğü, adil yargılanma hakkı, özgür ve adil seçimler ile demokratik yönetim gibi temel haklara yer veriliyor. İlkelerin siyasi görüş, etnik kimlik, din veya cinsiyet ayrımı yapılmaksızın herkes için geçerli olması öngörülüyor.

Belgeyi imzalayanlar arasında ülke çapında faaliyet yürüten siyasi partilerin yanı sıra Kürt, Beluc, Azeri Türkü, Arap ve Türkmen topluluklarını temsil eden kuruluşlar da bulunuyor.

Amaç siyasi ittifak oluşturmak değil

Organizatörlere göre girişimin amacı ortak bir siyasi ittifak ya da siyasi program oluşturmak değil. Belgenin, siyasi yapıların bağımsızlığını koruyarak insan haklarının savunulması, idam cezalarına karşı mücadele, ayrımcılıkla mücadele, siyasi tutuklular ve protestocuların haklarının korunması gibi alanlarda pratik iş birliğine zemin oluşturması hedefleniyor.

Belgeyi imzalayan 15 parti ve örgüt şöyle:

“*İran Demokratik Cephesi

*Ahvaz Demokratik Dayanışma Partisi

*İran Sol Partisi

*Azerbaycan Demokrat Partisi

*İran Kürdistan Demokrat Partisi

*Azerbaycan Demokrasi ve Kalkınma Partisi

*Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK)

*İran Komünist İşçi Partisi

*İran Kürdistan Komala Partisi

*Kürdistan Komala Partisi

*Belucistan Halk Partisi

*İran İçindeki Cumhuriyetçilerin Stratejik Konseyi

*İran Geçiş Konseyi

*Türkmen Sahra İşbirliği Konseyi

*İran Cumhuriyetçiler Dayanışması”

İnsan hakları gündemi

Ortak belgenin imzalanması, İran’da insan hakları ihlallerine ilişkin tartışmaların sürdüğü bir dönemde gerçekleşti. Belgenin hazırlayıcıları, özellikle siyasi tutukluların ve protestocuların haklarının savunulması ile idam cezalarına karşı ortak çalışmalar yürütülmesini öne çıkarıyor. IHRNGO, imza sürecinin ardından tarafların “ortak ilkelerden ortak eyleme” geçişi ve somut iş birliği alanlarını ele almaya devam edeceğini açıkladı.

Girişimin, daha fazla siyasi parti, örgüt ve kişinin ortak insan hakları ilkelerine katılımını teşvik etmesi hedefleniyor.