Eski hakimden Afganistan yargısına eleştiri
Eski Aile Mahkemesi hakimi Leyla Şifa, Afganistan’da kadınlara yönelik şiddetin toplumsal gerekçelerle meşrulaştırılamayacağını belirterek, kadınların haklarının korunması ve adalete erişiminin güvence altına alınması gerektiğini vurguladı.
BAHARİN LEHİB
Logar - 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü dolayısıyla kadınların adalete erişimi, hukuki koruma mekanizmaları ve yargı kurumlarının kadınlara yönelik şiddetle mücadeledeki rolü yeniden gündeme geliyor. Afganistan’da kadınlara yönelik kısıtlamalar, kadınların yargı kurumlarından dışlanması ve hak arama mekanizmalarına erişimde yaşanan engeller, hukuki güvencelerini giderek zayıflatıyor.
Leyla Şifa, Logar vilayetinde yaşayan ve güvenlik gerekçesiyle takma isim kullanan eski bir kadın hakim.
Önceki hükümet döneminde Aile Mahkemesi’nde görev yapan Leyla Şifa, Taliban’ın iktidara gelmesinin ardından baskıcı uygulamalara karşı düzenlenen protestolara katıldı. Kadın hakları için mücadelesini sürdüren Leyla Şifa, Taliban’ın takibine maruz kalmamak için kimliğini gizli tutuyor. Yıllarca hakim olarak kadın haklarının korunması için çalışan Leyla Şifa ile kadınların bugün karşı karşıya kaldığı hukuki ve toplumsal sorunları ele aldık.
Bu kapsamda ajansımızın sorularını yanıtlayan eski Aile Mahkemesi hakimi Leyla Şifa, kadınlara yönelik şiddetin hukuki boyutlarını, adalete erişimin önündeki engelleri ve kadın hakimlerin yargı sisteminden çıkarılmasının sonuçlarını değerlendirdi.
*Afganistan’da kadınlara yönelik şiddet zaman içinde nasıl bir değişim gösterdi? Kadınlar bugün hangi şiddet biçimleriyle karşı karşıya kalıyor?
Afganistan’da kadınlara yönelik şiddet yeni bir olgu değil. Ancak özellikle son yıllarda, siyasi durumun değişmesiyle birlikte şiddet daha geniş ve karmaşık boyutlara ulaştı. Şiddet yalnızca fiziksel değil, psikolojik, ekonomik ve aile içi şiddetin yanı sıra eğitim, çalışma, seyahat özgürlüğü ve toplumsal yaşama katılım gibi temel haklardan mahrum bırakılmayı da kapsıyor. Hukuki açıdan bakıldığında, kadınların insanlık onurunu, özgürlüğünü, güvenliğini ve temel haklarını ihlal eden her türlü eylem ve davranış ciddiye alınmalıdır. Kadınların yasal korumadan ve eşit haklardan yararlanamadığı bir toplumda adaletin sağlandığı iddia edilemez.
*Afganistan’da kadınlara yönelik mevcut kısıtlamalar dikkate alındığında, kadınların maruz kaldıkları şiddet karşısında adalete erişim ve hukuki korumadan yararlanma imkanları ne durumda?
Adalete erişim, en temel insan haklarından biridir ve hiçbir kadın cinsiyeti nedeniyle adli ve yargı mercilerine başvurmaktan mahrum bırakılmamalıdır. Ancak mevcut kısıtlamalar, kadınların yargı kurumlarında görev alamaması, ekonomik sorunlar ve etkili koruma mekanizmalarının bulunmaması, birçok kadının adalete erişimini zorlaştırıyor. Adalet, şiddete maruz kalan bir kadının korkmadan şikayette bulunabildiği, sesinin duyulduğu, dosyasının tarafsız biçimde incelendiği ve şiddet uygulayan kişinin hesap verdiği zaman anlam kazanır. Yalnızca yasaların var olması yeterli değildir. Yasaların adil biçimde uygulanması ve kadınların başvuru mercilerine gerçekten erişebilmesinin sağlanması büyük önem taşıyor.
*25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü dolayısıyla Afganistanlı kadınlara ve aktivistlere mesajınız nedir?
25 Kasım yalnızca sembolik bir gün değil, kadınlara yönelik şiddet karşısında hepimizin hukuki, insani ve toplumsal sorumluluklarını hatırlatan bir gündür. Kadınlara yönelik şiddet, sıradan bir ailevi ya da kültürel mesele olarak normalleştirilmemelidir. Hiçbir gelenek, görenek veya toplumsal gerekçe, kadınların insanlık onurunun ve haklarının ihlal edilmesini meşru gösteremez. Ancak ne yazık ki Afganistan’daki sorumlu kurumlar, mağdurları korumak, şikayetleri değerlendirmek ve şiddet uygulayanları hesap vermeye zorlamak yerine, kadınlara karşı işlenen bu tür suçlarda kendileri de rol oynuyor ve çıkardıkları yasalarla bu suçlara daha fazla zemin hazırlıyor. Medyanın, eğitim kurumlarının ve sivil toplumun hareket alanını da kısıtladılar.
*Hakimlik yaptığınız dönemde kadınlara yönelik şiddetle ilgili en çok hangi tür davalarla karşılaştınız ve bu davaların adil biçimde ele alınmasının önündeki en önemli engeller nelerdi?
Kadınlara yönelik şiddetle ilgili davalarda aile içi şiddet, darp, zorla evlendirme, tehdit, mali haklardan mahrum bırakma ve psikolojik taciz gibi konular, yargı kurumlarının ciddi biçimde ele almasını gerektiren başlıca meseleler arasında yer alıyor. Bu davaların ele alınmasındaki temel zorluklardan biri, mağdurlar üzerindeki ailevi ve toplumsal baskılardır. Birçok kadın ekonomik bağımlılık, toplum içinde itibarını kaybetme korkusu, çocuklarının geleceğine ilişkin endişeler ve olası tehditler nedeniyle şikayette bulunmaktan vazgeçiyor. Hukuki açıdan bu tür davalar; delillere, adil yargılama ilkelerine, mağdurun bilgilerinin gizli tutulmasına ve güvenliğinin sağlanmasına dayanılarak ele alınmalıdır. Hiçbir dava toplumsal cinsiyet temelli önyargılardan veya dış baskılardan etkilenmemelidir.
*Sizce kadınların yargı kurumlarında yer almaması, kadınların adalete erişimini ve aile içi ve toplumsal şiddet davalarının ele alınmasını nasıl etkiliyor?
Kadınların yargı kurumlarında yer alması yalnızca bir istihdam meselesi değil, aynı zamanda adaletin, eşitliğin ve karar alma yapılarında eşit katılımın sağlanmasının bir parçasıdır. Kadın hakimler, toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle ilgili davaları ele alırken, mağdurların sorunlarını ve içinde bulundukları koşulları daha derinlemesine değerlendirebilir. Elbette adalet, hakimin cinsiyetine bağlı değildir ve kadın ya da erkek her hakim, yasalara ve tarafsızlık ilkelerine uymakla yükümlüdür. Ancak kadınların yargı yapılarında yer alması, başvuran bazı kadınların daha fazla güven duymasını ve kendilerini daha güvende hissetmesini sağlayabilir.
Kadınların yargı kurumlarında yer almasının kısıtlanması, adalet sisteminin kapasitesini düşürüyor ve eşit katılım ilkesini zayıflatıyor. Kadınlar, yargı mesleklerine eşit erişim ve adaletin uygulanmasına katılma fırsatına sahip olmalıdır. Kadınlara yönelik şiddet yalnızca bir bireyin haklarının ihlali değil, aynı zamanda bir toplumda adaletin ve insanlık onurunun ihlalidir. Bu olguyla mücadele ciddi bir irade, hukuki koruma, hesap verebilir kurumlar ve toplumun tüm kesimlerinin katılımını gerektiriyor. Kadınların güvenliği, özgürlüğü ve eşit hakları sağlanmadan hiçbir toplum kalıcı adalete ulaşamaz.