Medyada cinsiyetçi baskı artıyor

TGS’nin saha araştırması, medyadaki cinsiyetçi politikaların sekiz yılda derinleştiğini ortaya koydu. Kadın gazetecilerin yüzde 70,9’u ayrımcılığa uğradığını belirtirken, en yaygın şiddet türünün mobbing olduğu belgelendi.

Haber Merkezi - Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS) Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu, medya sektöründe çalışan kadın gazetecilere yönelik yürüttüğü saha araştırmasının sonuçlarını paylaştı. İki ay süren çevrim içi araştırmaya katılan 160 kadın gazetecinin beyanları, 2018 yılında 221 kadın gazeteciyle yapılan çalışmanın verileriyle karşılaştırıldı. Ortaya çıkan tablo, medyadaki erkek egemen zihniyetin kadın emeğini değersizleştirmeye devam ettiğini gösterdi. 2018'de cinsiyet ayrımcılığına uğradığını belirten kadın gazetecilerin oranı yüzde 63 iken, 2026 yılında doğrudan veya kısmen ayrımcılık yaşadığını ifade edenlerin oranı yüzde 70,9'a tırmandı.

Kadın emeği görünmez kılınıyor

Araştırma verileri, kadın gazetecilerin maruz kaldığı şiddeti duyurma mekanizmalarının sekiz yıldır işlemediğini gözler önüne serdi. Şiddeti duyuramadığını ya da ancak kısmen duyurabildiğini belirtenlerin oranında hiçbir iyileşme yaşanmadı. Katılımcıların yüzde 51,3'ü iş yaşamında doğrudan, yüzde 19,6'sı ise kısmen cinsiyet ayrımcılığına maruz kaldığını vurguladı. Kadın gazetecilerin yüzde 62,2’si, erkek meslektaşlarına kıyasla daha az ciddiye alındığını ve harcadıkları emeğin sistemli olarak görünmez kılındığını dile getirdi.

Terfi engeli ve fazla mesai

Medya kuruluşlarındaki cam tavan sendromu da rakamlara yansıdı. Cinsiyeti nedeniyle terfi almasının veya meslekte yükselmesinin engellendiğini düşünen kadın gazetecilerin oranı yüzde 55 olarak kayıtlara geçti. Kadınların yüzde 52,8'i ise başarılı görülmek ve emeklerinin karşılığını alabilmek için erkek meslektaşlarından çok daha fazla çalışmak zorunda bırakıldığını ifade etti.

Eşit işe eşitsiz ücret

Ekonomik şiddetin bir boyutu olan ücret eşitsizliği, araştırmanın öne çıkan başlıkları arasında yer aldı. Kadınların yüzde 29,9'u aynı ya da benzer işi yapan erkeklerden doğrudan daha düşük ücret aldığını, yüzde 8,9'u ise kısmen daha düşük ücretlendirildiğini belirtti. Kadın gazetecilerin aktardığı deneyimler; cinsiyetçi ayrımcılığın haber dağılımından ücretlendirmeye, terfi süreçlerinden çalışma koşullarına kadar sektörün tüm alanlarına yayıldığını ortaya koydu.

Karar süreçlerinden dışlanma

Araştırmaya katılan bir kadın gazeteci, haber merkezlerindeki cinsiyetçi iş bölümünü, “Özel haberlerimi getirdiğimde haberi erkek muhabire vererek ‘Sen takip edemezsin’ denilmesi” sözleriyle aktardı. Bir başka gazeteci ise karar süreçlerinden dışlanmalarını, “Doğrudan işimi ilgilendiren önemli kararlarda benimle değil üstümdeki ya da eşitim erkekle konuşulabiliyor, ben sadece söyleneni yapan konuma düşürülebiliyorum” diyerek özetledi.

Düşük ücret politikasının arkasındaki erkek egemen bakış açısına dikkat çeken bir diğer kadın gazeteci de “İşveren kadınların ev geçindirdiğini değil, ev ekonomisine destek olduğunu düşünüyor. O yüzden kadınları daha düşük maaşla çalıştırmayı hak olarak görüyor” ifadelerini kullandı.

En yaygın şiddet mobbing

Araştırmanın şiddet boyutuna ilişkin verileri, kadın gazetecilerin en yoğun olarak mobbing ve psikolojik şiddete maruz bırakıldığını belgeledi. Şiddet türlerine dair soruyu yanıtlayan 126 kadının yüzde 47,6'sı mobbinge, yüzde 43,7'si psikolojik şiddete, yüzde 30,2'si ise sözlü şiddete uğradığını açıkladı. Cinsel ve fiziksel şiddete maruz kaldığını bildirenlerin oranı ise ayrı ayrı yüzde 4,8 olarak kaydedildi. Şiddet faillerine ilişkin soruyu yanıtlayan 121 kadının yüzde 45,5'i yöneticisini, yüzde 28,9'u çalışma arkadaşını, yüzde 24'ü ise patronunu işaret ederken; kadın gazetecilerin yüzde 10,7'si sahada polis şiddetine maruz bırakıldığını bildirdi.

Kadınların tanıklıkları, şiddet ve ayrımcılığın haber merkezleriyle sınırlı kalmadığını, saha haberciliği sırasında da hedef alındıklarını gösterdi. Bir kadın gazeteci sahadaki durumu, “Sahada haber takibinde yaşanan polis müdahalesinin ilk hedefi de yine kadın gazeteciler oluyor” sözleriyle anlattı.

Sahada kadın emeği değersizleştiriliyor

Erkek meslektaşlarıyla aralarındaki çifte standarda dikkat çeken bir başka kadın gazeteci ise şunları kaydetti: “Kadın olarak en zorlu yerlerde haber takibini yapsam da erkek bilir işi diye düşünüldüğünde onların bürodan gözlemi önemli, benim sahadan gözlemim değersiz görünüyor.”

İşe alım süreçlerindeki cinsiyetçi bariyerleri anlatan bir kadın gazeteci, “Evli, çocuk yapar denilerek görüştüğüm iki yerden ret cevabı aldım. Üstelik kanal kendi çağırmasına rağmen” dedi. Ev içi görünmeyen emeğe de vurgu yapan bir başka gazeteci ise “Partnerim her ne kadar ev işlerini bölüşme noktasında hemfikir olsa da kadına her zaman daha fazla görev düşüyor. Çünkü hangi işin yapılacağını dahi kadın planlıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Bağımsız mekanizma talebi

TGS Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu, araştırmanın sonuç bildirgesinde, 2018 yılında tespit edilen yapısal sorunların 2026 yılında da sürdüğüne dikkat çekti. Komisyon; medya kuruluşlarında işe alım, ücretlendirme, görev dağılımı ve terfi süreçlerinde toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasını, kadınların karar ve yönetim mekanizmalarında eşit temsil edilmesini ve iş yerlerinde mobbing ile tacize karşı bağımsız başvuru mekanizmalarının oluşturulmasını talep etti.

'Özgür gazetecilik eşitlikle mümkündür'

Şiddeti ifşa eden kadınların işten çıkarma ve görev değişikliği gibi misillemelere karşı güvence altına alınması, erişilebilir kreş ve bakım hizmetlerinin sunulması ve toplu iş sözleşmelerine toplumsal cinsiyet eşitliğini koruyan maddelerin eklenmesi de talepler arasında sıralandı.

“Sekiz yıldır aynı sorunları konuşmak zorunda kalmamalıyız” vurgusu yapan Komisyon, açıklamasında şu ifadelere yer verdi: “Gazeteci kadınların haklarını savunmak, yalnızca kadınların sorunu değildir. Eşitlikçi ve demokratik bir çalışma yaşamı, özgür ve bağımsız gazeteciliğin de temel koşullarından biridir.”

Örgütlü mücadele çağrısı

Komisyon, kadın gazetecilerin öz örgütlülüğünün ve sendikal mücadelede söz sahibi olmasının hayati önem taşıdığının altını çizerek, “Eşitlik bir temenni değil, çalışma yaşamının vazgeçilmez bir hakkıdır” mesajıyla ortak mücadeleyi büyütme çağrısı yaptı.