Darayalı kadınlar kayıpların akıbetini ortaya çıkarmak için mücadele ediyor

Suriye’nin başkenti Şam’ın kırsalındaki Daraya kentinde kadınlar, yakınlarının akıbetini öğrenmek ve kayıplar dosyasını gündemde tutmak amacıyla ‘Hakikat Çadırı’ girişimini başlattı. Kadınlar, hakikat arayışını birlikte yürütüyor.

GÜLNAR EL-ALİ

Şam — Oğullarının, eşlerinin ve yakınlarının ortadan kaybolmasının dayattığı bekleyiş noktasından hareketle, Suriye'nin Şam kırsalındaki Daraya kentinden kadınlar, kayıpların akıbetini takip etmenin ve hakikatin ortaya çıkarılmasını talep etmenin bir yolunu aramaya başladı. Esad rejiminin devrilmesi ve hapishanelerin açılmasına rağmen pek çok ailenin sevdiklerinin akıbetine dair hiçbir yanıta ulaşamaması üzerine, bir grup kadın ailelerin çabalarını ortak talepler etrafında birleştiren ve kolektif hareket etmelerine olanak tanıyan bir insan hakları hareketinde örgütlemeye karar verdi.

Nisan 2025'te kadınlar, Suriye'nin diğer bölgelerinde ortaya çıkan benzer girişimlerden de esinlenerek Daraya'da "Hakikat Çadırı"nı kurmak için hazırlıklara başladı. Kadınlardan bir grup, kurucu bir ekip oluşturarak kayıp aileleriyle iletişime geçip onları katılıma davet etme görevini üstlenirken; sivil yönetimde gönüllü olarak çalışan Şifa Canbolat, halka ulaşmada ve ilk toplantıların düzenlenmesinde kilit bir rol oynadı.

Ajansımıza konuşan Şifa Canbolat, çadır fikrinin, rejimin devrilmesinin ardından oğullarının, eşlerinin ve yakınlarının yokluğunun sürmesiyle kadınların yaşadığı şok ve kaybolmuşluk hissine bir yanıt olarak doğduğunu söylüyor.

Kadınlar pek çok işi yürütmek zorunda kaldı

Daraya'daki pek çok kadın için kayıpları arama süreci, aile bireylerinin yokluğunun getirdiği günlük yüklerle iç içe geçmiş durumda. Savaşın izlerinin hâlâ kentin dokusunu kemirdiği, ailelerin evlerini onarmaktan veya eski yaşamlarına dönmekten aciz kaldığı bir şehirde kadınlar, kendilerini çocuklarının geçimini sağlamak ve evin tüm işlerini çekip çevirmek zorunda kalmış bir halde buldu.

Şifa Canbolat, “"Uzun süre hem hükümetin hem de Geçiş Dönemi Adaleti ve Kayıplar Komisyonu gibi kurumların durumumuza eğilmesini bekledik. Ancak kimsenin acımızı sormadığını, sesimizi duymadığını fark edince 'Biz kendi başımıza ne yapabiliriz?' diye düşünmeye başladık. Sivil yönetimde gönüllü olarak istatistik alanında çalışırken şehrin büyük bir kısmıyla tanışmıştım; kayıp ailelerine de işte o ağ üzerinden ulaştım” diyor. Şifa Canbolat, kayıp aileleriyle iletişimin, sivil yönetimde gönüllü çalıştığı dönemde kurduğu ilişkiler ağı üzerinden başladığını; orada istatistik alanında görev yaparken kent sakinlerinin büyük bir kısmıyla tanışma fırsatı bulduğunu belirtiyor.

Ekiplerinin çok geniş olduğunu ifade eden Şifa Canbolat şöyle konuşuyor: "Ekibimde yaşları 18 ile 50 arasında değişen, çoğu kayıp yakını olan yaklaşık yüz kadın vardı. İçlerinden beş kişilik bir kurucu grup seçtim. Bu çadırın aralarında hukukçuların ve eğitimli kadınların yanı sıra; diploması olmadan iş kurmaya çalışanları, daha önce kamusal alanda hiç yer almamış olanları ve özellikle eşleri kaybolduktan sonra evlerine kapanan kadınları da kapsamasını şart koştum. Her birimizin farklı deneyimleri temsil etmesi ve koşulları ne olursa olsun kendine burada bir yer bulması bizim için hayatiydi."

Şifa Canbolat'a göre bu çeşitlilik, kadınların farklı deneyimleri temsil edebilmesi ve deneyimi ya da sosyal koşulları ne olursa olsun her birinin kendine katılım alanı bulabilmesi açısından hayati önem taşıyordu.

Ailelerin sürece dahil edilmesi

İlk toplantılardan itibaren kadınlar, "Hakikat Çadırı"nın bizzat aileler tarafından yönetilen bir alan olması ve taleplerle önceliklerin bu aileler tarafından belirlenmesi konusunda uzlaştı. Kurucu ekibin rolü ise toplantıları düzenlemek, katılımı genişletmek, aileler arasında destek ve koordinasyonu sağlamak ve taleplerini ilgili makamlara iletmekle sınırlandırıldı.

Şifa Canbolat sözlerine şöyle devam ediyor: "Ekipteki her arkadaşım kendi çevresinden beş aileyle iletişime geçerek onları ilk tanıtım toplantımıza davet etti. Otuz aileyle başladığımız bu buluşma, komşuluk ve akrabalık bağlarıyla dalga dalga yayıldı. Bugün çadırımıza katılan yaklaşık iki yüz ailemiz var ve şimdiye kadar üç yüze yakın aileyle temas kurduk."

Çadırın ulaşılamaz bir mekâna dönüşmesi

Girişim "Hakikat Çadırı" adını taşısa da Daraya'daki kadınlar, Suriye'nin diğer bölgelerinde olduğu gibi kamusal bir alanda fiili bir çadır kurmayı başaramadı. Bu konuya açıklık getiren Şifa Canbolat, yerel toplumun yapısı gereği kadınların sokaklarda ve kamusal alanlarda toplanmasının eleştirilere maruz kaldığını ifade ediyor. Bu durum ekibi, ailelerin kadınların tacize veya toplumsal yargılara maruz kalmadan bir araya gelebileceği güvenli bir yer aramaya yöneltti. Tek bir ailenin toplantılara ev sahipliği yapma sorumluluğunu üstlenmemesi veya hareketin belirli bir aileye bağlı gibi görünmemesi için herhangi bir aile eviyle bağlantısı olmayan bağımsız bir alan arayışına girildi. Kadınlar kentteki kültür merkezini kullanmayı da denedi ancak talep edilen kira bedelleri çok yüksekti ve girişimin mevcut imkânlarıyla örtüşmüyordu.

Nihayetinde toplantılar Şifa Canbolat'ın çalıştığı anaokulunda başladı ve grubun toplantılarının çoğuna hâlâ burası ev sahipliği yapıyor. Şifa Canbolat, bu mekânın seçiminin, toplantıların sürekliliğini sağlayacak ve katılımcıların mahremiyetini koruyacak uygun bir alan bulma çabalarının ardından gerçekleştiğini belirtiyor.

Bu ayrıntılar, kadınları bu davadaki çalışmaları sırasında ek bir zorlukla karşı karşıya bırakıyor; zira kamusal bir harekete katılmak, zaman zaman kadınların bulunacakları yerleri ve hareket alanlarının sınırlarını belirleyen toplumsal beklentilerle çatışıyor. Buna rağmen kurucu ekipteki kadınlar, ailelerin katılımını genişletmeye ve hareketin gidişatını belirlemedeki rollerini korumaya odaklanmayı sürdürdü. Şifa Canbolat, kendi görevlerinin aileleri desteklemek ve harekete geçme kapasitelerini güçlendirmek olduğunu vurgulayarak, "Bizim buradaki tek görevimiz ailelere omuz vermek ve harekete geçme güçlerini artırmak. Kayıplar meselesi ve sevdiklerimizin akıbetinin ortaya çıkarılması talebi, yalnızca bir grubun değil, tüm hak sahiplerinin ortak sorumluluğu olmaya devam ediyor" diyor.

Daraya'da "Hakikat Çadırı", kadınların sokakta kuramadığı bir mekânın adını taşısa da anaokulunun ev sahipliği yaptığı bu buluşmalar, ailelerin bir araya geldiği, hâlâ yanıtsız olan soruları paylaştığı ve kadınların kayıplar meselesini kamusal alanda canlı tutmak için çalıştığı bir merkeze dönüşmüş durumda.