BAHARİN LEHİB

Kabil- Afganistan’da çalıştırılan çocuklar gerçeği, yoksulluk ve iş olanaklarının yetersizliği nedeniyle ciddi bir sorun olmaya devam ediyor. Ülkenin farklı vilayetlerinde çocuklar, ailelerinin geçimini sağlamak amacıyla plastik poşet ve su satıcılığından ayakkabı boyacılığına, otomobil ve bisiklet tamirinden madenlerde çalışmaya kadar birçok işte çalışıyor. Bazı çocuklar ise ailelerinin tek geçim kaynağını oluşturuyor.

Afganistan’da uzun süredir devam eden çalışan çocuk gerçeği, Taliban’ın yeniden iktidara gelmesi ve istihdam olanaklarının daralmasıyla daha da görünür hale geldi. Küçük yaşları nedeniyle düşük ücretlerle çalıştırılan çocuklar, işverenler ve diğer kişiler tarafından hakaret, aşağılama ve şiddete maruz kalabiliyor. Bazı çalışan çocukların gözaltına alındığı ve kötü muamele gördüğüne ilişkin haberler de bulunuyor.

Çalışan çocuk sayısı 1 milyon olarak tahmin ediliyor

Birleşmiş Milletler’in 2023 yılında yayımladığı verilere göre, Afganistan’da çalışan çocukların sayısına ilişkin kesin bir veri bulunmamakla birlikte bu sayının bir milyondan fazla olduğu tahmin ediliyor. Taliban ise bu verileri reddederek çalışan çocukların sayısının yaklaşık 3-4 bin olduğunu öne sürüyor. Birleşmiş Milletler raporlarında ayrıca Afganistan’daki kriz koşullarında çocukların cinsel saldırılar da dahil olmak üzere çeşitli istismar biçimlerine maruz kalma riskinin arttığına dikkat çekiliyor. Yoksulluk, işsizlik ve güvenlik sorunlarının derinleşmesi, çocukları eğitimden uzaklaştırarak çalışma hayatına itiyor.

Çalışmak için saatlerce yürüyor

Kabil’de bir yol kenarında ayakkabı boyacılığı yapan 10 yaşındaki N.A., her gün sabah saat 06.00’da evden çıktığını ve çalıştığı yere ulaşmak için saatlerce yürüdüğünü anlattı. Gün boyunca işe giden insanların ayakkabılarını temizleyen N.A., bazı kişilerin ücretinin yanı sıra kendisine ek olarak yardımda bulunduğunu söyledi.

Daha önce Taliban tarafından gözaltına alınıp alınmadığı sorulduğunda ise birkaç adım ötede su satan kardeşinin kendisini koruduğunu belirten N.A., kardeşinin daha önce birçok kez kendisini Taliban’ın elinden kurtardığını ve birlikte kaçtıklarını aktardı. Konuşma sırasında tehlike ihtimaline karşı sık sık kardeşine bakan N.A.’nın kardeşi de yaklaşık 12-13 yaşlarında bir çocuktu.

En büyük hayali ailesini restorana götürmek

N.A., “Ailemiz altı kişiden oluşuyor. Babam böbrek hastası ve çalışamıyor. Hasta büyükannem de bizimle yaşıyor. Ben ve iki ağabeyim su ve plastik poşet satıyor, ayakkabı boyuyoruz. Kazandığımız parayla ailemizin geçimini sağlamaya çalışıyoruz. En büyük hayalim bir gün çok para kazanıp ailemi Kabil’deki bir restorana götürmek. Canlarının istediği her şeyi yesinler ve en azından bir kez karınlarını doyursunlar istiyorum” dedi.

Kalem satarak para kazanıyor

Biraz ileride, yol kenarında kalem satan ve aynı zamanda boş su ve meşrubat şişeleri toplayan 8 yaşındaki Bahar ile karşılaştık. Henüz bu yaşta hayatın ağır yükünü omuzlayan Bahar, kendisiyle konuşmak istediğimizi duyduğunda anlamlı bakışlarla bize baktı. İlk kez birinin onun yaşamını ve karşılaştığı zorlukları merak ettiğini söyledi.

Bahar, bazen yol kenarında uyuyakaldığını, bazı insanların kendisinden kalem alarak fiyatından daha fazla para verdiğini, ancak bazılarının ise kendisini tekmeleyerek uyandırıp buranın uyuma yeri olmadığını söylediklerini anlattı. Konuşma sırasında Bahar’ın gözlerinde zaman zaman korku, mutluluk ve yorgunluk belirdi. Bahar, uzakta bir grup Taliban mensubunu gördüğünde ise konuşmayı sürdürmeden hızla bulunduğu yerden ayrıldı ve yakındaki sokaklarda gözden kayboldu.

Her iki çocuğun hikayesi, Afganistan’da her gün ağır koşullarla mücadele eden milyonlarca kız ve erkek çocuğun hikayesi. Bir lokma ekmek bulmak için Afganistan yollarını arşınlayan bu çocuklar, ertesi gün hayatta kalabilmek için birkaç parça kuru ekmek kazanmanın mücadelesini veriyor.