NEXEM ÇAÇAN

Qamişlo - Komün, toplumun en temel ve doğal örgütlenme biçimidir. Çünkü ortak bir toplumsal yaşamın kendisidir. Eşitlik ve dayanışma ilkeleri üzerine kurulur. Gerçekte komün, ahlaki ve politik toplumun özüdür. Komünal yaşam, iş birliği, paylaşım, dayanışma ve genel çıkar esasına göre kurulur. Bu ölçütler, o toplumun kültür ve ahlakını doğrudan belirler.

Komün fikrinin teorik temeli ve ortaya çıkışı

Rojava Kürdistanı’ndaki Demokratik Özerk Yönetim sisteminin en belirgin dayanaklarından biri komündür. Toplumun örgütlenmesinin ve işlerinin aşağıdan yukarıya yönetilmesinin temel hücresi olarak kabul edilir. Komün fikri, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın felsefesinden doğmuş ve demokratik toplum ile Özerk Yönetim ilkesi üzerine kurulmuştur. Komünlerde toplum, öncelikle kendi günlük yaşamını örgütlemekten ve sorunlarına çözüm bulmaktan sorumludur. Merkezileşmeden uzaklaşır ve toplumun tüm bireylerinin karar alma süreçlerine doğrudan katılımına dayanır. 19 Temmuz 2012 Devrimi’nden sonra bu model uygulamaya konuldu ve pratikleştirildi. Komün, Özerk Yönetim kurumlarının üzerine inşa edildiği başlangıç çekirdeği oldu ve mahalle ile köylerin yönetimine halkın katılımını güçlendiren en önemli toplumsal örgütlenme biçimlerinden biri haline geldi. Aynı zamanda doğrudan demokrasi, iş birliği, toplumsal dayanışma ve kolektif eylem kavramlarını oluşturdu.

Komünlerin toplumdaki rolü ve görevi

Komünlerin rolü yalnızca halkın buluşma yerleriyle sınırlı kalmadı; onlar geniş hizmet, örgütlenme ve toplumsal roller üstlenen toplumsal kurumlardır. Onlar aracılığıyla sakinlerin günlük ihtiyaçları tartışılır, talepleri ilgili yetkililere iletilir ve mahallelerde hizmetlerin sağlanmasını denetlerler; temizlik kampanyalarını, yakıt ve temel malzemelerin dağıtımını takip eder, vatandaşların şikâyetlerini alır ve bunları çözmek için ilgili taraflarla koordineli çalışırlar. Komünler aynı zamanda Hizmet Komitesi, Uzlaştırma Komitesi, Kadınlar Komitesi, Gençlik Komitesi, Ekonomi Komitesi, Eğitim Komitesi ve diğerleri gibi bir dizi uzman komiteyi bünyesinde barındırır; her biri toplumun farklı ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlamak için özel görevler üstlenir.

Belediye ve hizmet kurumlarıyla uyum içinde çalışırlar

Ayrıca komünler, uzlaştırma komiteleri aracılığıyla anlayış ruhunu, diyaloğu ve sivil barışı korumada önemli bir toplumsal rol oynarlar. Aynı zamanda gönüllü girişimler, ağaç dikme ve temizlik kampanyaları, kültürel ve toplumsal etkinlikler düzenlerler. Bunun yanında şehit ve yaralı ailelerinin durumunu takip eder, ihtiyaç sahibi ailelere destek olur ve mahalle sorunlarını çözmek için belediye ile hizmet kurumlarıyla koordinasyon sağlarlar. Bu rol, komünü toplum ile özerk yönetim kurumları arasında temel bağ haline getirmiş; böylece vatandaşların ihtiyaçlarına yanıt verme hızını artırmış ve kamusal işlere halkın katılımı kavramını güçlendirmiştir.

Eşbaşkanlık sisteminde kadınların rolü

Bu çerçevede kadınlar, komün çalışmalarında aktif ve temel bir unsur olarak yer almış ve varlıkları bu yönetim modelinin en belirgin özelliklerinden biri olmuştur. Komün sistemi, kadın ve erkeklerin komün yönetimi ile karar alma süreçlerinde eşit temsiliyetini güvence altına alan eşbaşkanlık ilkesi üzerine kuruludur. Bu durum, kadınların toplumsal çalışmaların birçok alanına aktif olarak katılmasını sağlamıştır. Kadınlar aynı zamanda kadın sorunlarıyla ilgilenen uzman komiteleri yönetir, ailevi ve toplumsal sorunların çözümüne katkıda bulunur, kadın haklarıyla ilgili bilinçlendirme seminerleri düzenler, kadınların ekonomik ve toplumsal güçlenmesi için çalışır ve kamusal yaşama katılımlarını teşvik ederler. Ayrıca toplumsal çatışmaların çözümünde, diyalog kültürünün geliştirilmesinde ve toplumda adalet ile eşitlik değerlerinin yerleştirilmesinde önemli rol oynarlar.

Dünyada komün tarihi: Paris Komünü

Paris Komünü, 1871’de Fransa’nın savaşta yenilgisinden ve Paris halkının yoksulluk ile kuşatma nedeniyle yaşadığı acılardan sonra ortaya çıktı. İşçiler ve Ulusal Muhafız üyeleri, şehrin merkezi otorite altında değil, kendi kendini yönetmesini istiyordu. Amaçları daha demokratik bir yerel yönetim kurmak, işçi ve yoksulların koşullarını iyileştirmek ve halka şehir işlerinin yönetiminde daha büyük bir rol vermekti.

Bu komün, Fransa hükümeti tarafından zorla bastırılmadan önce yalnızca yaklaşık iki ay sürdü. Bundan sonra Fransa şehirlerinde Paris deneyiminden ilham alan başka komünler ortaya çıktı; özellikle 23 Mart 1871’de ilan edilen Marsilya Komünü. Amacı da Paris Komünü gibi şehirlerin yerel yönetimi, özerkliğin korunması ve demokratik ile toplumsal ilkelerin uygulanmasıydı. Ancak bastırılmadan önce yalnızca kısa bir süre varlığını sürdürdü.

Qamişlo’daki komün deneyimi

Rojava Kürdistanı’nın Qamişlo kentinde kurulan ilk komün ise “Şehit Leheng Komünü” oldu. Komün sistemine göre toplumun örgütlenmesini sağlamak için başlangıç noktası olarak hizmet etti. Geçtiğimiz yıllarda Qamişlo’daki komün sayısı 84’e ulaşmış ve farklı mahallelere dağıtılarak çok sayıda sakine hizmet götürmüştü. Ancak geçici yönetim ile Demokratik Suriye Güçleri arasında kabul edilen entegrasyon planı çerçevesinde komün çalışmalarının yeniden yapılandırılması ve örgütlenmesi, komün sayısının azaltılmasına yol açtı ve bu sayı 32’ye düştü.

Komünde Kürtçe eğitim

Komün başlangıçta birkaç kişiyle kuruldu, zamanla komün üyeleri giderek arttı. Mahallede oturan herkes evlerinden bazı ihtiyaç ve malzemeleri komüne getirdi. Komün halk için bir yuva haline gelmişti ve günlerini genellikle orada geçiriyorlardı. Komünde herkese Kürtçe eğitimi verildi; anneler de kendilerini korumaları için silah eğitimi aldı.

Komün, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın demokratik bir toplum inşa etme düşüncesinin temelidir. İnsanların işlerini doğrudan yönettiği temel örgütsel yapıdır. “Barış ve Demokratik Toplum Manifestosu”nda komün, halkın katılımı, kendi kendini örgütleme ve toplumsal iş birliği (merkezileşme ve devlet egemenliği olmadan) esasına dayanan demokratik komünal bir toplumun inşasının temeli olarak sunulur. Bu nedenle komünden, demokratik bir ulus ve demokratik bir konfederasyon çerçevesinde diğer demokratik meclisler ve kurumlar ortaya çıkar.

Komün toplumun temel taşıdır. Çünkü komün, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın komünal bir toplum inşa etme fikir ve düşünceleriydi. Komün halkın tüm sorunlarını çözmeye çalışır. Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan şöyle diyor: “Eğer bir gün İmralı Adası’ndan çıkarsam, bir komün kuracağım ve o komünün üyesi olacağım.” Çünkü o, komünler aracılığıyla halkını bir araya getirmek ve yoldaşlık ruhunu geliştirmek istiyor.

 

Şehit Leheng Komünü üyesi Ezîza Hisên, 2015’ten beri komünde yer aldığını belirterek, “Komünde birbirimize yardımcı oluyoruz, aynı zamanda mahalle üyelerine de yardım ediyoruz. Bir sorun çıkarsa birlikte çözüyoruz; bir etkinlik olursa mahalle üyelerini topluyor ve katılıyoruz” dedi.

‘Komünleri yeniden canlandırmaya çalışıyoruz’

 

Şehit Aram Komünü üyesi Salîha Keleş de, komünlerin toplumdaki anlamına dikkat çekerek şöyle devam etti: “Komün kelimesinin anlamı bir araya gelmekten gelir ve doğal toplum temelinde komünal bir toplum inşa edilir.” Salîha Keleş, kadınların komünlerde eğitim aldığını belirterek şöyle devam etti: “Komün toplumun temelidir, komünleri yeniden canlandırmaya çalışıyoruz. Aynı zamanda komünlerimiz her zaman var olsun diye komünlerde bir güç olmalıyız. Komünler yoluyla kadınlar olarak eğitim aldık, gücümüzü inşa ettik ve bilgi düzeyimizi yükselttik. Elbette komünün anlamı çoktur ve özellikle kadınlar için önemlidir.”

‘Birçok devlet Rojava’nın komün deneyiminden yararlandı’

Salîha Keleş, egemen sistemlerin komün gibi örgütlü bir yapıdan korktuğunu belirterek sözlerini şöyle tamamladı: “Komün komünal bir yaşamın temelidir, varlığımız komünlerin varlığına bağlıdır. Birçok devlet Rojava’nın komün deneyiminden yararlanmış ve onlar da komün kurmaya başlamıştır. Komünlerimize daha fazla sahip çıkmalıyız.”

‘Komünlerde her komite kendi görevini yerine getirir’

 

Qamişlo Hilêli Meclisi Kadınlar Komitesi Yönetim üyesi Heyhan Hisên ise“Komünlerde her komite kendi görevini yerine getirir. Kadınlar Komitesi, kadınların karşılaştığı tüm sorunları çözer. Ekonomi Komitesi, kadınların komün içinde bağımsız ekonomilerini kurabilmeleri için aktiftir. Komünlerde en temel şey savuma komitesinin olmasıdır; bu komitenin görevi toplumdaki her bireyin korunmasıdır. Özellikle de kadınların savuma ve kendini koruma anlamında bilinçlenmesi için çalışır” ifadelerini kullandı.

Heyhan Hisên, komünün toplumsal ve örgütsel hücre olduğunu vurgulayarak sözlerini şöyle tamamladı: “Her şey yıkılsa bile komünler kalacaktır. Çünkü komün, toplumun örgütsel temelidir. Her Perşembe kadınlar olarak kendi komünlerimizde Rêber Abdullah Öcalan’ın 5. Savunma’sını okuyor, onun üzerine kendimizi eğitiyor ve örgütlüyoruz.”