NEXEM ÇAÇAN

Qamişlo – Her yıl 25 Kasım’da dünyanın dört bir yanında kadına yönelik şiddete dikkat çekmek ve mücadeleyi büyütmek amacıyla çeşitli eylem, etkinlik ve kampanyalar düzenleniyor. Bugün, yalnızca şiddete maruz bırakılan kadınları anma günü değil; aynı zamanda direnişin, özgürlüğün ve eşit bir toplum inşa etme iradesinin sembolü olarak öne çıkıyor.

25 Kasım’ın tarihi, Dominik Cumhuriyeti’nde diktatör Rafael Trujillo rejimine karşı direnen ve 1960 yılında katledilen Patria, Minerva ve María Teresa Mirabal Kardeşler’e dayanıyor. “Las Mariposas” (Kelebekler) adıyla tanınan Mirabal Kardeşler, 25 Kasım 1960’ta rejim güçlerince katledildi. Katliam, baskı ve şiddete karşı yürütülen mücadelenin simgesi haline geldi.

Kadın hareketleri 1981 yılında 25 Kasım’ı “Kadına Yönelik Şiddete Karşı Mücadele Günü” olarak ilan etti. Birleşmiş Milletler (BM) ise 17 Aralık 1999’da 54/134 sayılı kararla bugünü “Uluslararası Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü” olarak resmiyete kavuşturdu. 25 Kasım, o tarihten bu yana kadınların sesini yükselttiği, şiddet gerçeğini teşhir ettiği ve toplumu mücadeleye çağırdığı uluslararası bir eylem gününe dönüştü.

Kadına yönelik şiddet toplumsal bir sorundur

Kadına yönelik şiddet, dünya genelinde en yaygın insan hakları ihlallerinden biri olmayı sürdürüyor. Coğrafi, kültürel veya ekonomik sınır tanımayan bu sorun, kadınların günlük yaşamında farklı biçimlerde karşımıza çıkıyor. Şiddet yalnızca fiziksel saldırıyla sınırlı kalmıyor; tehdit, hakaret, yaşamın kontrol altına alınması, zorla evlendirme, eğitim hakkının engellenmesi, cinsel istismar ve ekonomik hakların gasp edilmesi de şiddet türleri arasında yer alıyor.

Gelişen teknolojiyle birlikte şiddet dijital alana da taşındı. Taciz, tehdit, dijital takip, şantaj ve kişisel görsellerin rıza dışı yayılması, şiddetin yeni boyutlarını oluşturuyor. Bu tablo, şiddetin bireysel bir mesele olmadığını; aksine toplumsal cinsiyet eşitsizliği, ataerkil zihniyet ve iktidar ilişkilerinden beslenen toplumsal bir sorun olduğunu net biçimde ortaya koyuyor.

Rakamlarla şiddet gerçeği

Kadına yönelik şiddet konusunda toplumsal farkındalık artsa da uluslararası veriler tablonun ağırlığını koruduğunu gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, 15 yaş ve üzerindeki her üç kadından biri yaşamı boyunca eşi veya başka kişiler tarafından fiziksel ya da cinsel şiddete maruz bırakılıyor. BM’nin 2024 raporu ise yaklaşık 50 bin kadın ve kız çocuğunun eşleri ya da aile bireyleri tarafından katledildiğini gösteriyor. Bu veri, dünyada her gün ortalama 137 kadının katledildiği anlamına geliyor. Ancak resmi kayıtlar buzdağının yalnızca görünen kısmı; çünkü pek çok kadın baskı, utandırılma, korku ya da mekanizmaların yetersizliği nedeniyle maruz bırakıldığı şiddeti bildiremiyor. Bu durum, etkin kayıt takip mekanizmalarının ve kadınlar için güvenli başvuru alanlarının hayati önemini bir kez daha gösteriyor.

Şiddetin kadınlar ve toplum üzerindeki tahribatı

Şiddetin etkileri anlık olaylarla sınırlı kalmayıp kadınların yaşamında uzun süreli tahribatlara yol açıyor. Şiddete maruz bırakılan kadınlar ruhsal olarak kaygı, stres, travma, uykusuzluk ve özgüven kaybı yaşarken; fiziksel olarak da ağır sağlık sorunlarıyla yüz yüze kalıyor.

Şiddet aynı zamanda kadınların eğitime, çalışma yaşamına ve toplumsal üretime katılımını engelliyor. Baskı ve denetim mekanizmaları kadınların özgürce yaşam kurmasının önüne geçiyor. Çocuklar da şiddet ortamının doğrudan etkilerine maruz kalıyor; emniyet duyguları zedeleniyor ve gelişimsel sorunlar yaşıyorlar. Bu nedenle şiddetle mücadele, yalnızca kadınların değil, tüm toplumun sağlığını ve geleceğini koruma mücadelesidir.

Şiddeti üreten ve sürdüren temel etkenler

Kadına yönelik şiddeti ortadan kaldırmak, onun altındaki temel nedenlerle mücadele etmeyi gerektiriyor. Kadını bağımsız bir özne olarak görmeyen ataerkil zihniyet ve geleneksel kalıplar şiddeti besleyen başlıca faktörler arasında bulunuyor. Ekonomik bağımsızlığın olmaması, cinsiyet ayrımcılığı, koruyucu yasaların yetersizliği veya uygulanmaması da şiddet döngüsünü derinleştiriyor. Şiddetin "aile içi mesele" sayılarak gizlenmesi ve toplumun sessiz kalması, failleri cezasız bırakarak şiddeti meşrulaştırıyor.

Ayrımcılığa uğrama korkusu ve destek mekanizmalarının yokluğu da kadınların şiddeti teşhir etmesini zorlaştırıyor. Bu tablonun değişmesi için toplumsal zihniyetin dönüşmesi ve güvenli koruma mekanizmalarının kurulması şarttır.

16 Günlük Aktivizm Kampanyası

25 Kasım ile başlayıp 10 Aralık Dünya İnsan Hakları Günü’ne kadar süren “Kadına Yönelik Şiddete Karşı 16 Günlük Aktivizm Kampanyası”, kadın mücadelesinde önemli bir dönemeçtir. İlk kez 1991 yılında kadın hakları aktivistlerince başlatılan kampanya, bugün küresel bir harekete dönüşmüş durumda. Bu süre zarfında kadın örgütleri ve kurumlar; panel, seminer, periyodik eğitimler ve eylemlerle toplumsal bilinci yükseltmeyi hedefliyor. 25 Kasım’ın 10 Aralık ile bağ kurulması, kadının şiddetten korunmasının doğrudan insan hakları mücadelesinin parçası olduğunu gösteriyor.

Kampanya, şiddeti teşhir etmenin yanı sıra resmi kurumları ve kamuoyunu önleyici somut adımlar atmaya zorluyor.

Yasaların, kurumların ve kadın örgütlerinin sorumluluğu

Kadın haklarının korunmasında yasalar ve kamu kurumları belirleyici role sahiptir. Şiddeti suç sayan caydırıcı yasalar ve koruma mekanizmaları kadınlar için güvenli alanlar yaratır. Avrupa Konseyi’nin 2011’de imzaya açtığı İstanbul Sözleşmesi, şiddetin önlenmesi, mağdurların korunması ve faillerin yargılanması açısından temel bir uluslararası belgedir. Ancak yasaların mevcudiyeti tek başına yeterli değildir; esas olan bunların etkin şekilde uygulanması ve kadınların adli mekanizmalara engelsiz ulaşabilmesidir. Bu noktada kadın örgütleri ve hareketleri, yürüttükleri farkındalık çalışmaları ve sundukları dayanışmayla kritik bir işlev üstlenmektedir.

Kadın kurumları, kamu yapısı ve sivil toplum arasındaki koordinasyon, kalıcı bir mücadelenin zeminini oluşturmaktadır.

Değişimin anahtarı: Eğitim ve medya

Eğitim, şiddetin önlenmesinde en etkili araçlardan biridir. Çocukların eşitlik, haklara saygı ve şiddeti reddetme bilinciyle yetiştirilmesi şiddetsiz bir toplumun temelini atar. Aileler, okullar ve üniversiteler yeni nesillere eşitlik değerlerini aktarmakla yükümlüdür.

Medya da toplumsal bilincin şekillenmesinde büyük sorumluluk taşır. Gazeteciler haber, araştırma ve röportajlarıyla şiddet gerçeğini görünür kılabilir, şiddete maruz bırakılan kadınların sesini duyurabilir. Ancak haber takibinde kadınların mahremiyeti, hakları ve güvenliği esas alınmalıdır. Kimlik bilgilerinin izinsiz teşhiri kadınlara yeniden zarar verir. Sorumlu habercilik, kadın odaklı ve hak temelli bir yaklaşımı şart koşar.

Şiddetle mücadele tüm toplumun görevidir

25 Kasım sadece bir anma değil, mücadeleyi büyütme çağrısıdır. Kadına yönelik şiddet sembolik açıklamalarla son bulmaz; bütünlüklü bir zihniyet değişimi, etkin yasalar ve kadınların karar mekanizmalarına aktif katılımı ile aşılabilir. Şiddetsiz bir toplum, ancak kadınların eşit haklara sahip olduğu ve yaşamları hakkında özgürce karar verebildiği koşullarda mümkündür.

Bu nedenle mücadele bir günle ya da kampanyayla sınırlı kalmamalı; ailenin, eğitimin, medyanın ve kamu kurumlarının günlük sorumluluğu haline gelmelidir. Kadınların hak ve özgürlüklerini güvenceye alan toplumlar, eşit ve özgür bir geleceği inşa eden toplumlardır.

Bu kapsamda Kongra Star Koordinasyon Üyesi Bêrîvan Xalid, kadına yönelik şiddetin mevcut durumu ve yürütülen mücadeleye ilişkin ajansımızın sorularını yanıtladı:

*Bu dönemde kadına yönelik en çok hangi şiddet türleri öne çıkıyor ve bu durum kadın yaşamı ile topluma nasıl yansıyor?

"Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü vesilesiyle, kadın özgürlük mücadelesinde yaşamını yitiren tüm emektar ve mücadeleci kadınları saygıyla anıyoruz. Suriye’nin ve özellikle Rojava’nın içinden geçtiği bu hassas süreçte, 25 Kasım’ı yalnızca bir anma değil, şiddetin her biçimine karşı mücadele sözünü yenileme günü olarak ele alıyoruz.

Rojava kadınları olarak, kadınların öncülük ettiği ve 14 yıllık devrim sürecinin inşasında temel rol oynadığı bir mücadele mirasına sahibiz. Kadınlar siyasal, toplumsal, askeri ve ekonomik alanlardaki varlıklarıyla sınırları aşmış, eşit ve özgür bir yaşam iradesini kanıtlamıştır. Ancak tüm bu kazanımlara rağmen Suriyeli kadınlar bugün hâlâ fiziksel, ruhsal ve ekonomik şiddetin yanı sıra siyasi ve toplumsal alandan dışlanma biçimleriyle de karşı karşıyadır."

‘Bu yıl 25 Kasım daha ağır şartlarda karşılanıyor’

"Egemen sistemlerin kadının toplum inşasındaki rolünü görmezden gelmesi ve karar mekanizmalarındaki varlığını sınırlandırması, doğrudan kadın yaşamını ve toplumun geleceğini etkiliyor. Aynı şekilde geçici hükümetin kadın katılımını siyasi ve idari yapının merkezine koymaması, elde edilen hak ve kazanımları riske atıyor.

Yıllardır 25 Kasım vesilesiyle eylem ve kampanyalar düzenliyor, mücadele kararlılığımızı vurguluyoruz. Ancak bu yıl 25 Kasım daha ağır şartlarda karşılanıyor; çünkü kadınlar hâlâ pek çok kurumda ve siyasi karar mekanizmasında hak ettiği temsil düzeyine ulaşabilmiş değil. Dolayısıyla şiddetle mücadele yalnızca fiziksel saldırıları engellemekle sınırlı kalmamalı; kadının iradesine, özgürlüğüne ve katılımına engel olan tüm yapısal bariyerleri hedef almalıdır."

*Kadına yönelik şiddetin engellenmesinde toplumsal kurumların ve ailenin sorumluluğu nedir?

"Şiddetin önüne geçebilmek için öncelikle kadının toplum inşasındaki tarihsel rolü ve gücü doğru kavranmalıdır. Bu durum söylemde kalmamalı; kadının tüm yaşam alanlarına katılımı ve hakları pratikte güvenceye alınmalıdır. Sivil toplum kuruluşları, kadın örgütleri, eğitim kurumları ve aileler, eşitlikçi bir toplumsal bilincin gelişmesinde temel sorumluluğa sahiptir.

Öte yandan yönetimin asli görevi, kadının haklarını yasal güvenceye kavuşturmak ve şiddet faillerine caydırıcı cezalar uygulamaktır. Kadınlar hiçbir engelle karşılaşmadan ve baskı görmeden şiddet vakalarını bildirebilmeli, kendilerini hukuki ve toplumsal olarak güvende hissetmelidir. Şiddet döngüsünü kırmak sadece failleri cezalandırmakla değil; nitelikli eğitimle, toplumsal farkındalıkla ve şiddeti üreten zihniyetin değişimiyle mümkündür."

*Kongra Star, 25 Kasım kapsamında mücadeleyi büyütmek adına hangi somut adımları öneriyor?

"Kongra Star, Rojava Devrimi öncesinde de kadın hak ve özgürlük mücadelesinin köklü bir geçmişine sahipti. Kuruluşundan bu yana temel misyonu kadın haklarını korumak, kadının toplumsal rolünü güçlendirmek ve özgürleşme alanlarını büyütmek oldu. Bu hat yalnızca teoride kalmadı; kadın kurumlarının inşası, örgütlenme ağları, toplumsal ve ekonomik projelerle pratikleşti."

‘Ekonomik bağımsızlık özgürlüğün temelidir’

"Kongra Star, kadınların ekonomik bağımsızlıklarını kazanması, kendi güçlerini geliştirmesi ve karar mekanizmalarında aktif yer alması amacıyla çok sayıda proje ve imkân geliştirdi. Çünkü biliyoruz ki ekonomik bağımsızlık, kadın özgürlüğünün ve şiddete karşı korunmanın en temel ayağıdır. Ayrıca düzenlenen toplantı, eylem, kampanya ve eğitim çalışmalarıyla kadın hakları bilinci derinleştirilmekte; şiddet bireysel bir vaka olarak değil, tüm toplumun mücadele etmesi gereken yapısal bir sorun olarak