زاگرس همچنان میسوزد؛ مرگ تدریجی بلوطها و حیاتوحش
شعلههای آتش بار دیگر زاگرس را فراگرفتهاند؛ از جنگلهای بلوط ایلام و لرستان تا ارتفاعات هورامان و مراتع شیخان نوسود در روژهلات کوردستان، طبیعت در میان گرمای شدید، خشکسالی و کمبود امکانات اطفای حریق میسوزد.
مرکز خبر- همزمان با تداوم موج گرمای شدید، کاهش بارندگی، خشکی پوشش گیاهی و افزایش خطر آتشسوزی، بخشهایی از زاگرس در چندین نقطه همچنان درگیر حریق است.
از جنگلهای بلوط ایلام، لرستان و خوزستان تا ارتفاعات هورامان و مراتع شیخان نوسود در روژهلات کوردستان، گزارشهای رسمی و محلی از ادامه آتشسوزیها حکایت دارد؛ آتشهایی که علاوه بر نابودی پوشش گیاهی، زیستگاه جانوران، منابع آبی و زندگی جوامع محلی را نیز تهدید میکنند.
رشتهکوه زاگرس یکی از مهمترین زیستبومهای خاورمیانه است که جنگلهای بلوط آن نقش حیاتی در حفظ خاک، ذخیره آب، کنترل فرسایش و حفظ تنوع زیستی دارد. با این حال، تکرار آتشسوزیها، خشکسالی و ضعف زیرساختهای حفاظت از منابع طبیعی، این منطقه را در معرض تخریب گسترده قرار داده است.
آتش؛ نابودی تدریجی گونههای گیاهی و جانوری زاگرس
پیامدهای آتشسوزی در زاگرس تنها به سوختن درختان محدود نمیشود. هر حریق گسترده، بخشی از چرخه طبیعی این زیستبوم را مختل میکند و فرصت بازسازی را از طبیعت میگیرد.
درختان بلوط، بنه، بادام وحشی، زالزالک و دهها گونه گیاهی بومی که طی دههها شکل گرفتهاند، در اثر آتشهای مکرر آسیب میبینند. از بین رفتن این پوشش گیاهی، فرسایش خاک، کاهش منابع آب و گسترش خشکی در منطقه را به دنبال دارد.
همچنین آتشسوزیها زیستگاه گونههای جانوری زاگرس را نابود میکنند. گونههایی مانند خرس قهوهای زاگرس، آهو، بز وحشی، گرگ، روباه، گراز، پرندگان شکاری و شمار زیادی از گونههای کوچکتر جانوری، با نابودی زیستگاه و کاهش منابع غذایی روبهرو میشوند.
فعالان محیطزیست هشدار میدهند که حتی پس از خاموش شدن آتش، آثار تخریب سالها باقی میماند و بازگشت بسیاری از گونههای گیاهی و جانوری به شرایط پیشین ممکن است دههها زمان ببرد.
ایلام و لرستان؛ جنگلهای بلوط در برابر شعلهها
ایلام در شمار مناطق حساس زاگرس در برابر آتشسوزی قرار دارد. جنگلهای بلوط و مراتع این استان در سالهای گذشته بارها با حریق مواجه شدهاند.
فعالان محیطزیست میگویند کاهش بارندگی، خشکشدن تدریجی درختان، تغییرات اقلیمی و کمبود امکانات پیشگیری و اطفای حریق، خطر نابودی بیشتر جنگلهای این منطقه را افزایش داده است.
لرستان نیز یکی از مهمترین مناطق جنگلی زاگرس است که هر سال با افزایش دما و آغاز فصل خشک، خطر آتشسوزی در آن افزایش مییابد. کمبود تجهیزات تخصصی، نبود امکانات هوایی کافی و دشواری دسترسی به مناطق کوهستانی باعث میشود بسیاری از آتشها پیش از رسیدن نیروهای امدادی گسترش پیدا کنند.
مناطق زاگرسی خوزستان نیز در سالهای اخیر بارها با آتشسوزی روبهرو شدهاند. گرمای شدید، خشکی مراتع و تغییرات اقلیمی، خطر وقوع حریق در این مناطق را افزایش داده است.
ادامه این وضعیت میتواند به کاهش پوشش گیاهی، افزایش فرسایش خاک و آسیب بیشتر به زیستگاههای طبیعی منطقه منجر شود.
روژهلات کوردستان؛ هورامان و شیخان نوسود در میان شعلههای آتش
اکنون در روژهلات کوردستان، آتشسوزی چند روزه در ارتفاعات هورامان و مراتع شیخان از توابع نوسود شهرستان پاوه، نگرانیهای گستردهای میان مردم محلی و فعالان محیطزیست ایجاد کرده است.
بر اساس گزارشهای محلی، آتش طی روزهای گذشته بخشهایی از مراتع، درختان و زیستگاههای طبیعی منطقه شیخان را فرا گرفته و به دلیل کوهستانی بودن منطقه، شیب تند ارتفاعات، وزش باد و دشواری دسترسی، مهار آن با مشکلات زیادی همراه بوده است.
گزارشها حاکی از آن است که بخشهایی از طبیعت هورامان برای چندین روز در آتش سوخته و مردم محلی، فعالان محیطزیست و نیروهای داوطلب با امکانات محدود برای جلوگیری از گسترش شعلهها تلاش کردهاند.
شماری از شهروندان و فعالان محیطزیست با انتقاد از مدیریت بحران، میگویند در حالی که ارتفاعات و مراتع شیخان نوسود در آتش میسوخت، بخش زیادی از مسئولیت مهار حریق بر دوش مردم محلی و دوستداران طبیعت بوده است.
آنان میگویند مردم منطقه در شرایط دشوار، با کمبود آب و تجهیزات مناسب، ساعتها برای خاموش کردن آتش تلاش کردهاند.
سایه بیتفاوتی نهادهای مسئول بر آتشسوزیهای زاگرس
تداوم آتشسوزیها در مناطق مختلف زاگرس و روژهلات کوردستان، انتقادهای گستردهای را نسبت به عملکرد نهادهای مسئول، از جمله دستگاههای مدیریتی و امنیتی، برانگیخته است. فعالان محیطزیست و شهروندان محلی میگویند در حالی که شعلههای آتش بخشهایی از جنگلها، مراتع و زیستگاههای طبیعی را نابود میکند، واکنش نهادهای مسئول متناسب با گستردگی بحران نبوده و کمبود امکانات، تأخیر در امدادرسانی و نبود شفافیت درباره علت وقوع حریقها، زمینه افزایش نگرانی و بیاعتمادی را فراهم کرده است.
در همین زمینه، برخی فعالان و منتقدان با اشاره به تکرار آتشسوزیها در مناطق حساس زاگرس و آنچه «بیتفاوتی یا تعلل نهادهای مسئول» میخوانند، احتمال نقش عوامل انسانی و حتی دخالت برخی نیروهای وابسته به ساختارهای امنیتی را مطرح کردهاند. آنان خواستار بررسی مستقل و شفاف درباره منشأ این آتشسوزیها، عملکرد نهادهای مسئول و دلایل تأخیر در مهار حریقها شدهاند. تاکنون اسناد مستقل و رسمی که دخالت عمدی نیروهای امنیتی در ایجاد این آتشسوزیها را تأیید کند منتشر نشده است، اما منتقدان میگویند نبود پاسخگویی و شفافیت، به تداوم این تردیدها در میان افکار عمومی دامن زده است.